مرور نظام‌مند رفتار مصرف‌کننده در صنعت مُد پایدار

نویسندگان

1 استاد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

4 دکتری مدیریت بازرگانی، گروه مدیریت بازرگانی، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

doi
10.22034/jbar.2025.21354.4413
چکیده

پژوهش در زمینه مصرف و مُد پایدار، توجه بسیاری از محققان دانشگاهی و متخصصان را به خود جلب نموده است. پیشینۀ موجود، شکافی را بین نگرانی‌ها، تصمیمات و رفتارهای مصرف واقعی نشان می‌دهد. از این رو، نیاز است تا از طریق تجمیع نتایج پژوهش‌های معتبر، نگرش یکنواخت و یکپارچه‌ای نسبت به عوامل شکل‌دهندۀ رفتار مصرف‌کننده مد پایدار ایجاد گردد. در این راستا، هدف مطالعۀ حاضر، شناسایی عوامل موثر بر رفتار مصرف‌کننده در صنعت مد پایدار با استفاده از مرور نظام‌مند پیشینۀ تحقیق است. در پژوهش حاضر، به منظور استخراج مقالات معتبر داخلی و خارجی مبتنی بر رویکردی کیفی مرور نظام‌مند، از الگوی کیتچنهام (2004) و چارچوب پریزما استفاده شد. سپس، مقالات براساس معیارهای ورودی، انتخاب و طی مراحل غربالگری، در نهایت 41 مقاله برای مرور نظام‌مند مورد تأیید شد. یافته‌ها حاکی از 32 مؤلفه موثر بر رفتار مصرف‌کننده مُد پایدار در قالب 7 سازه و 4 مقوله اصلی شناسایی است. محرک‌های موثر بر مصرف مُد پایدار آگاهی مُد و ریسک ادراک‌شده؛ متغیرهای مداخله‌گر انگیزش، ارزش پایدار و عوامل جمعیت‌شناختی؛ متغیر میانجی موثر درگیری مشتری و نتایج رفتار مصرف‌کننده مد پایدار مصرف آگاهانه شناسایی شد. در پژوهش حاضر، عوامل زیادی به شکل‌گیری الگوی رفتار مصرف‌کننده مُد پایدار منجر شد؛ از این رو، نباید آن را پدیده‌ای ساده انگاشت و با توجه به شدت قوانین و البته نگرانی‌های زیست‌محیطی باید به مفهوم چند بعدی این پدیده با توجه بیشتری نگریست. با افزایش آگاهی‌های ذهنی و ادراک مصرف‌کنندگان نسبت به محصولات مد پایدار، تمایل آن‌ها به خرید پایدار افزایش می‌یابد و حتی تلاش می‌کنند در راستای بروز رفتارهای دوستدار محیط‌زیست از جمله تولید محصول‌های بازیافتی و کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، ایفای نقش نمایند.