تبادلات مقدس: تحلیل مردم‌ نگارانه کارکرد شفابخش غذا در آیین سفره‌ های نذری

نویسندگان

1 هیات علمی گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنرکرمان، کرمان، ایران

doi
10.30465/ws.2026.53398.4528
چکیده

این پژوهش با رویکرد مردم‌نگاری تفسیری، کارکرد شفابخشی غذا در چارچوب آیین نذر زنان شهر کرمان را واکاوی می‌کند. هدف، تشریح چگونگی تبدیل غذا از ابژه‌ای مادی به عاملی فعال و چندوجهی برای مبادله‌های شفابخش در این آیین است. روش‌شناسی مبتنی بر مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با ۱۲ زن نذرکننده در فرآیند پخت و توزیع بود. داده‌ها با استفاده از کدگذاری سه‌مرحله‌ای و روش تحلیل مضمون استخراج شدند. یافته‌ها نشان داد که غذا در نذر، از صرفاً تغذیه‌ای فراتر رفته و به ابژه‌ای حامل نیت و امید تبدیل می‌شود. کنش پخت و توزیع نذر به عنوان شکلی از مدیریت فرهنگی اضطراب عمل کرده و رنج‌های وجودی را به یک کنش معنادار ترجمه می‌کند. این آیین همزمان سه بُعد شفا (جسمانی، روانی-اجتماعی و معنوی) را فعال می‌سازد. نمادشناسی غذایی نیز تأیید کرد که هر خوراکی، دلالت بر نوع نیاز دارد (از بقا تا بازسازی). در نتیجه، نذر غذایی به مثابه یک نظام درمانی نمادین و زن‌محور معرفی می‌شود؛ جایی که آشپزخانه به ساحتی قدسی تبدیل شده و آشپزی زنانه ابزاری برای بازسازی انسجام روانی و تقویت همبستگی اجتماعی است. این آیین در نهایت، نوعی مهندسی فرهنگی برای کنترل بحران‌های وجودی تلقی می‌گردد.