تحلیل کهن الگوی سفر قهرمان زن در سینمای ایران پس از انقلاب؛ بازنمایی هویت درونی و اجتماعی

نویسندگان

1 دانشیار گروه هنر، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.30465/ws.2026.50658.4281
چکیده

در جهان امروز رسانه‌ها از طریق رمزگان خود به رفتارهای اجتماعی ما جهت می‌دهند؛ این رمزگان رسانه‌ای به عنوان ابزاری مفید در زمینۀ آگاهی‌بخشی، جامعه پذیری و شناساندن ارزش‌ها و هنجارهای حاکم از عوامل هویت‌ساز در یک جامعه به شمار می‌روند. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای و با هدف شناخت بازنمایی زن در سینمای ایران پس از انقلاب، به بررسی الگوی سفر قهرمان زن در چهار فیلم بانو، میهمان مامان، شیار ۱۴۳ و باشو غریبه کوچک می‌پردازد. مبنای نظری پژوهش بر الگوی دوازده‌مرحله‌ای «سفر قهرمان» کریستوفر ووگلر است که مسیر تحول شخصیت را از انفعال تا آگاهی نشان می‌دهد. در کنار آن، از نظریه‌ی فمینیستی بازنمایی زنان و مفهوم «نگاه مردانه» لورا مالوی بهره گرفته شده تا چگونگی عبور قهرمان زن از موقعیت ابژه‌گی به فاعلیت و خودآگاهی تبیین شود. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای تفسیری است. یافته‌ها نشان می‌دهد قهرمانان زن در این فیلم‌ها، مسیری از وابستگی تا خودشناسی را طی کرده و در پایان به کنشگری و استقلال می‌رسند. این روند در سطح فرهنگی نیز بیانگر گذار سینمای ایران از بازنمایی زن در جایگاه تابع به سوی تصویر زن آگاه و مستقل است.