فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از وجوه پراهمیت شعر حافظ، آگاهی‌هایی است که در خصوص تاریخ سیاسی قرن هشتم در اختیار ما می‌گذارد. بازتاب پاره‌ای از رخدادهای تاریخی آن عصر را می‌توان در اشعار حافظ ملاحظه کرد. تعمّق در دیوان او که مشحون از نام‌های رجال عرصۀ سیاست است، ما را با برخی ویژگی‌های مثبت و منفی ایشان آشنا می‌کند. اعتبار این اطلاعات از آنجا مایه می‌گیرد که حافظ از نزدیک با شخصیت‌های آن تاریخ رویارو بوده و در بطن بسیاری از رویدادها حضور داشته است. از جمله شخصیت‌هایی که نامش در اشعار حافظ به چشم می‌خورد خواجه برهان‌الدین ابونصر فتح‌الله، وزیرِ امیرمبارزالدین مظفری است. میان منابع تاریخی در مورد سرنوشت او پس از خلع مبارزالدین محمد از سلطنت، اختلاف است. برخی از گزارش‌ها از قتل وی در جریان دستگیری امیر مبارزالدین حکایت دارند اما در برخی منابع از کشته شدن او پس از دو ماه حبس سخن رفته است. اما هیچ‌یک از این روایات با آگاهی‌هایی که شعر حافظ در اختیار ما می‌گذارد، هم‌خوانی ندارد. در این جستار با روش تحلیل محتوا و به شیوۀ توصیفی ‌ـ‌‌ تحلیلی کوشیده‌ایم تا با کنار هم نهادن گزارش منابع تاریخی و اطلاعات حاصل از دیوان حافظ، این ابهام تاریخی را مرتفع سازیم. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد تاریخ واقعۀ خلع امیرمبارزالدین از سلطنت، رمضان سال 759ق بوده و روایاتی که وقوع این رخداد را سال 760 ثبت کرده‌اند، فاقد اعتبارند. همچنین خواجه برهان ابونصر در اثنای شورش شاه‌زادگان مظفری علیه پدر، مقتول یا محبوس نشده بلکه تا زمان وفاتش در ذی‌الحجّۀ 760ق عهده‌دار وزارت شاه‌شجاع مظفری بوده است.