هوش مصنوعی و توانمندسازی زنان: بررسی فرصت‌ها، چالش‌ها و راهکارها

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

2 استادیار گروه مطالعات زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

3 دانشجوی دکتری مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه ادیان و مذاهب ، قم، ایران

doi
10.30465/ws.2026.51508.4360
چکیده

در این مقاله با مطالعۀ مقاله‌های علمی مرتبط با هوش مصنوعی و توانمندسازی زنان در کشورهای درحال‌توسعه، ضمن کشف سطوح و عوامل شکل‌دهندۀ مسیر توانمندسازی زنان مبتنی بر هوش مصنوعی، پیشنهادهایی برای سیاست‌گذاری در جهت دسترسی زنان ایران به زیرساخت‌های دیجیتال و آموزش مهارت‌های هوش مصنوعی و تضمین مشاغل باکیفیت در امتداد زنجیرۀ ارزش هوش مصنوعی ارائه شده است. ابتدا ۲۳ مقالۀ علمی-پژوهشی منتشرشده به زبان انگلیسی در سال ۲۰۲۴ به‌صورت یکپارچه مرور شدند. سپس، یافته‌های به‌دست‌آمده از مرور یکپارچه، در یک گفت‌وگوی گروه متمرکز توسط نمونه‌ای از زنان فعال در حوزۀ فناوری ایران مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفتند. بر اساس یافته‌های پژوهش، هوش مصنوعی با توسعۀ مهارت‌ها، کارآفرینی، و سلامت شخصی‌سازی‌شده در سطح فردی، کاهش فقر و ارتقای آموزش در سطح نهادی، و برابری جنسیتی و دسترسی به بازارهای جهانی در سطح بین‌المللی، توانمندسازی زنان را تقویت می‌کند، اما کلیشه‌های جنسیتی، بیکاری، سوگیری الگوریتمی، و شکاف دیجیتال موانعی‌اند که با یادگیری مادام‌العمر، زیرساخت‌های محلی، و همکاری جهانی قابل رفع‌اند. با بررسی‌های انجام‌شده، راهکارهایی همچون حاکمیت مسئولانه و منصفانۀ هوش مصنوعی، تدوین قوانین و مقررات مناسب، افزایش مشارکت و توانمندسازی زنان، همکاری نهادهای مختلف، افزایش سواد دیجیتال، و حمایت از ابتکارات و آموزش پیشنهاد شدند.