مطالعه پدیدارشناختی تجربه ی زیسته ی فقر در میان زنان سرپرست خانوار (مورد مطالعه : سکونتگاه غیررسمی التیمور، مشهد)

نویسندگان

1 مربی پژوهش گروه توسعه پایدار شهری و منطقه ای، جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، مشهد، ایران

2 پژوهشیار گروه توسعه پایدار شهری و منطقه ای، جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، مشهد، ایران

doi
10.30465/ws.2025.50733.4287
چکیده

این پژوهش با رویکرد پدیدارشناختی به بررسی تجربه زیسته فقر در میان زنان سرپرست خانوار ساکن سکونتگاه غیررسمی التیمور مشهد می‌پردازد. مطالعه با اتکا به نظریه فرهنگ فقر اسکار لوئیس و چهارچوب فقر چندبعدی، به تحلیل ابعاد پیچیده فقر در زندگی روزمره این زنان پرداخته است. داده‌ها از طریق ۲۶ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری جمع‌آوری و با روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. سؤال اصلی این است که زنان سرپرست خانوار چگونه فقر را در زندگی روزمره خود تجربه و تفسیر می‌کنند؟ برخی از مهم‌ترین مفاهیم حساس پژوهش، فقر اقتصادی، طرد اجتماعی، شرم و انگ، مقاومت روزمره و تناقضات فقر بودند که مبنای طراحی سؤالات مصاحبه قرار گرفتند. یافته‌ها در سه سطح مضمونی سازماندهی شدند: زندگی در استیصال (بعد مادی - معیشتی)، تعاملات اجتماعی ضعیف (بعد ارتباطی - ساختاری)، و روان زخم فردی و خانوادگی (بعد روان‌شناختی). نتایج نشان می‌دهد که فقر برای این زنان پدیده‌ای چندبعدی است که علاوه بر محرومیت مادی، به طرد اجتماعی، آسیب‌های روانی و بازتولید چرخه فقر منجر می‌شود. باوجود عاملیت و مقاومت زنان در مدیریت شرایط دشوار، فشارهای چندگانه موجب شکنندگی و انزوای اجتماعی آنان شده است.