تحلیل رقابتی معاملات انحصاری در توافقهای عمودی (مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا، اتحادیه اروپا و ایران)
نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
doi
10.22091/csiw.2025.11482.2601چکیده
معاملات انحصاری بهعنوان یکی از مهمترین تحدیدات عمودی با ویژگیهای خاص، تأثیرات قابل توجهی بر رقابت و رفاه مصرفکنندگان در بازارهای محصولات، فنّاوری و نوآوری دارند. این رویههای محدود کننده، به دلیل پیامدهای ضد رقابتی ازجمله موضوعات چالشبرانگیز در حوزه حقوق رقابت به شمار میروند. ازاینرو، این نوشتار در جستجوی پاسخ به این پرسش است که آیا معاملات انحصاری لزوماً ناقض حقوق رقابت است یا متضمن پیامدهای مطلوب اقتصادی و رقابتی است. در مقاله حاضر تلاش شده است تا با روش توصیفی و تحلیلی، با مطالعه رهیافتهای حقوقی آمریکا و اتحادیه اروپا ضمن تبیین جایگاه معاملات انحصاری در روابط غیررقبا در سه بازار محصولات، فنّاوری و نوآوری، موضع حقوق رقابت ایران مورد نقد و بررسی قرار گیرد. یافتههای حاصل از مطالعه تطبیقی نشان میدهد این رویه محدود کننده در حقوق رقابت ایالاتمتحده و اتحادیه اروپا متناسب با وضعیت نوین در حوزه نوآوری و فنّاوری به موجب ضوابطی معین ارزیابی میشود و اصولاً قاعده معقولیت بهعنوان معیار ارزیابی این تحدیدات اعمال شده و قاعده ممنوعیت مطلق تنها-در موارد استثنایی و در صورتی که معاملات انحصاری شدیداً مخل رقابت باشند، مورد ملاک قرار میگیرد. در برابر، در حقوق رقابت ایران، به صراحت اشارهای به معاملات انحصاری نشده است و ابعاد این تحدیدات مبهم است لیکن میتوان این تحدیدات را از چند بند ماده 45 قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی مصوب ۲۵/۰۳/۱۳۸۷ به اجمال استنباط کرد. لذا اصلاح مقررات قانونی و تدوین آییننامه معافیت با توجه به مصالح بازارهای رقابتی و مقتضیات خاص حوزه داراییهای فکری پیشنهاد میشود.
