«زن یکی بیش مبر زانکه بود فتنه و شر»؛ پژوهشی درباره پدیدۀ چند همسری در متون ادبی-سیاسی دورۀ قاجار

نویسندگان

1 استاد، گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه تبریز

doi
10.30465/ws.2022.41675.3585
چکیده

چندهمسری یا تعدد زوجات به‌عنوان مقوله‌ای فرهنگی، از مسائل مهم در حوزۀ مطالعات زنان به شمار می‌رود. این مسئله امری نسبتاً رایج در جوامع پیشین بوده است. منابع مختلف تاریخی، فقهی و ادبی در جامعۀ دورۀ قاجار با رویکردهای مختلف به این موضوع پرداخته‌اند. آنچه مسلم است اینکه تعدد زوجات در بین طبقات و اقشار مختلف جامعۀ ایران عصر قاجار کمابیش وجود داشته است. در متون ادبی و سیاسی اواخر دورۀ ناصرالدین‌شاه و به‌ویژه پس از مشروطه، به دلیل آشنایی نویسندگان و شاعران با غرب و گسترش ارتباطات، توجه به مسائل زنان بیشتر دیده می‌‌شود. این پژوهش با اتکا به متون و منابع ادبی و سیاسی عصر قاجار و مشروطه و تحقیقات جدید، رویکرد متون سیاسی، اجتماعی و ادبی به مسئلۀ چندهمسری را به روش توصیفی-تبیینی و تحلیل محتوا به تحقیق و بررسی گذاشته است. مطالعات نشان میدهد توجه به این مسئله و علل و پیامدهای آن در نگاه منتقدانۀ متفکران ادبی و سیاسی از اواسط دورۀ قاجار و به‌ویژه دورۀ مشروطه اهمیت بسزایی یافته و به یکی از مسائل مهم در آثار آنان تبدیل شده است. نکته قابل‌تأمل این‌که آگاهی‌دادن به زنان نسبت به جایگاهشان و طبیعی‌نپنداشتن این امر یکی از مسائل مورد توجه روشنفکران و متفکران بوده است.