نگرشی تطبیقی بر ساختار سلسله‌مراتبیِ قوانین و مقررات در نظام حقوقی ایران و نظم حقوقی هانس کلسن

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تهران شمال.

doi
10.22091/csiw.2025.10528.2517
چکیده

هنجارهای حقوقی زمانی منجر به پیدایش یک نظام حقوقی منسجم می‌شوند که ارزش و اعتبار آن‌ها منبعثِ از یک قاعدهٔ حقوقی غایی و برتر باشند. هدف اصلی این پژوهش تبیین و تشریح قواعد حقوقی جانمایی شده در سطوح مختلف سلسله‌مراتب هنجارهای حقوقی جمهوری اسلامی ایران و مقایسه تطبیقی این نظام حقوقی با هرمِ حقوقی نَسج یافته در نظریهٔ ترسیمی هانس کلسن است. در این نوشتار که با روش مقایسه تطبیقی انجام می‌شود مشخص خواهد شد که مسائل و واقعیت‌هایی همچون «امکان شناسایی هنجارهای حقوقی ماورای قانون اساسی به اقتضای نوع و ماهیت نظام سیاسی ایران»، «پیش‌بینی قواعدی همسنگ و هم‌شأن با قانون اساسی» و «عارض شدن پدیدهٔ ناخوشایند تورّمِ مقررات در ساحت نظام حقوقی کشور» منجر به پیدایش گونه‌ای نادر از ترکیب هندسی (بُرج خنک کنِ هذلولی) غول‌پیکر از نظم حقوقی در ایران شده و فاصله گرفتن بیش‌ازپیش شاکله هندسی نظام حقوقی ایران از هرم حقوقی کلسنی را به همراه داشته است. از دیگر سو، با عارض شدن پدیده شوم تورّمِ قوانین بر دامنه‌های تحتانی نظام حقوقی ایران و فَربه‌تر شدن بی‌حدوحصر آن، مزید بر علت این تمایزات و تفاوت‌ها فی‌مابین دو نظام حقوقی مزبور گشته است.