خلاءها و چالشهای حقوق مخاطب در سینمای ایران
نویسندگان
1 عضو هیئتعلمی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول).
2 گروه آموزش فلسفه و منطق دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران.
3 کارشناس فرهنگی - اجتماعی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
doi
10.22034/rcc.2026.2075178.1261چکیده
سینما یکی از تأثیرگذارترین نهادهای فرهنگی در شکلدهی به تجربه زیسته مخاطبان است. این هنر-صنعت با قابلیت بینظیر خود در تأثیرگذاری بر مخاطبان، توانسته است به یکی از ارکان مهم ارتباط جمعی در جوامع مدرن تبدیل شود. این پژوهش کیفی با هدف تبیین چالشهای حقوق مخاطب در سینمای ایران و با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند، با مصاحبه نیمهساختاریافته 21 نفر از صاحبنظران و فعالان حوزه سینما انجام شده است. دادهها با روش تحلیل مضمون و بر اساس مدل براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل شد که منجر به استخراج ۳۱ مضمون پایه، ۹ مضمون سازماندهنده و ۳ مضمون فراگیر گردید. یافتهها نشان داد چالشهای حقوق مخاطب در سینمای ایران نظامی چندلایه دارد که در سه سطح قابل دستهبندی است: در سطح کلان، تعارض پارادایمی بین نگاه «حفاظتی» و نگاه «حقمحور» به مخاطب وجود دارد. در سطح میانی، نقصانهای کارکردی برای مشارکت و شکایت مخاطبان به چشم میخورد. در سطح خروجی، این چالشها به محرومیت عینی مخاطب از حقوق خود منجر شده است. بر این اساس، راهکارهای پیشنهادی در سه سطح ارائه شده است: در سطح کلان، بازتعریف مبانی نظری و تدوین قانون جامع؛ در سطح میانی، راهاندازی سامانه شکایات و استقرار نظام ردهبندی سنی؛ و در سطح خروجی، ارتقای استانداردهای فیزیکی و شفافیت در تبلیغات.
