کارکرد عناصر روایتهای تعاملی در بازنمایی چالشهای فرهنگی و اجتماعی جامعه برای کاربران بازیهای رایانهای
نویسندگان
1 استادیار گروه هنرهای رسانهای، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران
doi
10.22034/rcc.2025.2060692.1218چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی کارکرد عناصر روایت تعاملی در بازنمایی چالشهای فرهنگی و اجتماعی برای کاربران بازیهای رایانهای است. با گسترش روایتهای تعاملی در بازیهای رایانهای، امکان تجربهای تازه برای کاربران فراهم شده است؛ تجربهای که در آن مخاطب نهفقط داستان را دنبال میکند، بلکه به صورت فعال در شکلگیری آن مشارکت دارد. مسئله اصلی پژوهش آن است که این نوع روایتها چگونه میتوانند از طریق سه عنصر اصلی یعنی داستان، محیط و شخصیت، تجربهای فرهنگی و اجتماعی را بازنمایی کرده و مخاطب را درگیر بازاندیشی نسبت به مسائل پیچیدهای چون فقر، تبعیض ناروا، بحران هویت، مهاجرت و نابرابری کنند. این پژوهش با استفاده از روش کیفی تحلیل روایت، به بررسی محتوای 10 بازی روایی-تعاملی پرداخته که بر اساس شاخصهایی چون ساختار چندمسیره، تمرکز بر مضمونهای اجتماعی و امکان عاملیت گسترده برای کاربر، به صورت هدفمند انتخاب شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که روایتهای تعاملی از طریق گشودن امکان انتخاب و مشارکت اخلاقی برای کاربر، به خلق تجربهای منحصربهفرد از موقعیتهای اجتماعی منجر میشوند. داستان چندمسیره، تجربه مواجهه با دیدگاههای مختلف فرهنگی را ممکن میسازد؛ محیط دیجیتال، با فضاسازی معنادار، حس حضور و همدلی اجتماعی را تقویت میکند؛ و شخصیت تعاملی، به بستری برای بازسازی هویت، تصمیمگیری اخلاقی و مشارکت در بازنمایی ارزشهای فرهنگی بدل میشود. همچنین نتایج نهایی پژوهش نشان میدهد که روایتهای تعاملی، به رسانهای فرهنگی ـ اجتماعی با ظرفیتهای تربیتی و انتقادی تبدیل شده است که میتواند بستری مؤثر برای تمرین زیستن اجتماعی فراهم آورد. این رسانه، با درگیر ساختن کاربر در فرایند تولید معنا، امکان بازاندیشی در نظامهای ارزشی و اجتماعی را تسهیل میکند. روایت تعاملی نهتنها به بازنمایی چالشهای اجتماعی میپردازد، بلکه به کاربر اجازه میدهد نقش فعالی در تفسیر، بازآفرینی و حتی نقد این چالشها ایفا کند؛ بهگونهای که در نهایت، کاربران بهمثابه شهروندان فرهنگی، در مواجهه با روایتهای اجتماعی و سازوکارهای قدرت، برخوردی فعال، انتقادی و معناساز اتخاذ نمایند.
