مفهوم علم در حقوق کیفری ایران و دیوان کیفری بینالمللی
نویسندگان
1 استاد، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد، رشته حقوق جزا و جرمشناسی، دانشگاه قم.
3 دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات تهران.
4 دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی، مدیرکل دادگستری استان ایلام.
doi
10.22091/csiw.2024.9167.2395چکیده
علم مرتکب بهعنوان یکی از پرچالشترین اجزاء سازنده در باب تحقق جرائم، در حقوق کیفری ایران و حقوق بینالملل کیفری است. در سیستم حقوق بینالملل کیفری تا قبل از تدوین اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی و در حقوق کیفری ایران تا قبل از قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، موضوع علم مرتکب، هیچگاه بهصورت مستقل مورد بحث قرار نگرفته بود. در کنفرانس رم و در قانون مجازات اسلامی در ذیل رکن روانی، به علم مرتکب برای تحقق جرائم و توجه مسئولیت کیفری نسبت به مرتکبین اشاره شده است، اما علیرغم پیشبینی این مقررات، به علت استفاده از عبارات مبهم در تعریف علم، همچنان این امر از حیث مفهومشناسی با چالش مواجه است. ازاینرو، در این پژوهش بهصورت توصیفی – تحلیلی این موضوع بررسی شده و نتایج این پژوهش شامل، مشخص نمودن مفهوم علم در حقوق کیفری ایران و دیوان کیفری بینالمللی، همچنین این پژوهش نشان میدهد، علم منطقی برای پیشبینی نتیجه مجرمانه، شامل پیشبینی نتیجه حتمی و قطعی است نه پیشبینی احتمالی، از طرفی علم بهعنوان عنصر شناختی در برخی موارد، میتواند جایگزین عنصر اداری و یا پوششدهنده آن باشد.
