فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آلودگی هوا یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی در دهه‌های اخیر است که تهدیدی جدی برای سلامت انسان، تغییرات اقلیمی و تخریب اکوسیستم‌ها محسوب می‌شود. آئروسل‌ها و ذرات معلق، به عنوان مؤلفه‌های اصلی این آلودگی، می‌توانند از منابع طبیعی یا انسانی ناشی شوند و تأثیر چشمگیری بر کیفیت هوا داشته باشند. این پژوهش با هدف بررسی الگوهای مکانی و زمانی پراکنش آئروسل‌ها در استان خوزستان و تحلیل تغییرات عمق اپتیکی آن‌ها طی دوره‌ی جولای ۲۰۱۸ تا جولای ۲۰۲۳ انجام شد. برای این منظور از داده‌های ماهواره‌ای سنجنده MODIS و نقشه‌های عمق اپتیکی آئروسل (AOD) که با استفاده از زبان برنامه‌نویسی جاوا در بستر Google Earth Engine استخراج شدند، بهره گرفته شد. تحلیل‌ها در مقیاس‌های ماهانه، فصلی و سالانه انجام گرفت. روند تغییرات زمانی با رگرسیون غیرخطی چندجمله‌ای درجه دوم بررسی شد که با ضریب تعیین ۰٫۸۲ و ضریب تعیین تعدیل‌شده ۰٫۷۸، الگوی U وارونه‌ای را در توزیع سالانه AOD نشان داد. بیشترین مقادیر AOD در فصول گرم، به‌ویژه ژوئن ۲۰۲۳ با مقدار ۸٫۵ و آگوست ۲۰۲۰ با مقدار ۷٫۹ در شهرهای جنوبی استان ثبت شد، در حالی که کمترین مقادیر در فصل زمستان، به‌ویژه دسامبر ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰، با بازه ۰ تا ۰٫۱۴ مشاهده گردید. میانگین ماهانه نیز نشان داد بیشترین مقدار در می ۲۰۲۲ با ۰٫۷ و کمترین در فوریه ۲۰۲۱ با ۰٫۱۶ ثبت شده است. نتایج بیانگر آن است که اگرچه تمامی نواحی استان تحت‌تأثیر آئروسل‌ها قرار دارند، مناطق جنوبی به دلیل مجاورت با نواحی خشک، کاهش پوشش گیاهی و خشکی تالاب‌ها بیشترین تأثیرپذیری را نشان می‌دهند. این یافته‌ها ظرفیت بالای داده‌های MODIS را در پایش پدیده‌های گردوغبار و اهمیت بهره‌گیری از سنجش‌ازدور در مدیریت محیط‌زیست نمایان کرده و بر ضرورت سیاست‌های هدفمند شامل تقویت پوشش گیاهی، احیای منابع آبی و کنترل آلودگی هوا در جنوب استان تأکید دارد.