تحلیل ظرفیت‌های توسعه‌ای- ترانزیتی سواحل مکران در راستای توسعه گردشگری پایدار

نویسندگان

1 دانشیار گروه علمی جغرافیای انسانی و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی،تهران،ایران.

2 دانشیار جغرافیای سیاسی، گروه علمی جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکترای تخصصی رشته جغرافیای سیاسی، گروه علمی جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

4 دانشیار گروه علمی امنیت ملی،دانشگاه علوم و فنون فارابی، تهران،ایران.

doi
10.22034/jiga.2025.2059968.1407
چکیده

سواحل مکران، به عنوان یکی از استراتژیک‌ترین مناطق ایران با دسترسی مستقیم به اقیانوس هند، پتانسیل عظیمی برای توسعه گردشگری پایدار دارد که فراتر از جنبه‌های فرهنگی و اجتماعی، شامل ابعاد اقتصادی، ترانزیتی، مالی و بین‌المللی می‌شود. این پژوهش با هدف تحلیل جامع ظرفیت‌های توسعه‌ای این منطقه، از جمله میراث فرهنگی بلوچی، توانمندسازی جوامع محلی، فرصت‌های اقتصادی (مانند صنایع گردشگری و اقتصاد آبی)، ترانزیتی (نقش دروازه INSTC و کاهش تمرکز بر خلیج فارس)، مالی (جذب سرمایه‌گذاری خارجی و اوراق پروژه) و بین‌المللی (همکاری با هند و کشورهای آسیای مرکزی) انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی و کمی داده‌های کتابخانه‌ای، اسنادی، گزارش‌های رسمی و مقالات از فصلنامه جغرافیا است. جامعه آماری شامل بیش از ۳۰۰ سند و مقاله مرتبط است و نمونه‌گیری هدفمند (مقالات داخلی، سند های رسمی و گزارش های میدانی) انجام شده. ابزارها شامل کدگذاری کیفی (با MAXQDA)، مدل SWOT و روابط کمی مانند:E=T×M×F(E: اشتغال، T: گردشگران، M: ضریب محلی، F: ضریب ترانزیتی) برای تخمین اثرات اقتصادی (۵۰,۰۰۰ شغل از ۱.۵ میلیون گردشگر) است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ظرفیت‌های توسعه‌ای مکران، با تمرکز بر گردشگری پایدار، می‌تواند GDP (تولید ناخالص ملی) را ۵ تا ۷ درصد افزایش دهد، اما موانع اصلی را می توان شامل تشتت مدیریت و ناهماهنگی و کامل نبودن شبکه ترانزیتی دانست. فرضیه اصلی مبنی بر «فقدان نظام حکمرانی یکپارچه چندبعدی، ریشه‌ای‌ترین مانع توسعه گردشگری پایدار مکران است»، تأیید می‌گردد. نوآوری پژوهش در ادغام ابعاد چندگانه و پیشنهاد مدل مدیریت فرابخشی با استناد به تجارب جهانی (شنزن و جبل علی) است.