فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حریم منطقه شهری تهران، محدوده‌ای با وسعت 5920 کیلومتر مربع، به‌عنوان ضربه‌گیر گسترش بی‌رویه شهر، نقشی حیاتی در حفظ تعادل اکولوژیکی، امنیت زیستی، منابع آبی، و پایداری محیطی ایفا می‌کند. سیاست‌های صیانت و توسعه پایدار حریم تهران با هدف مدیریت توسعه کالبدی، کنترل مهاجرت، حفاظت از منابع طبیعی، و جلوگیری از گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی تدوین شده‌اند. این سیاست‌ها شامل ایجاد کمربند سبز، محدودیت ساخت‌وساز در مناطق کشاورزی و کوهستانی، توسعه شهرهای جدید، و تقویت حمل‌ونقل عمومی برای کاهش تمرکزگرایی است. با این حال، چالش‌هایی نظیر نبود هماهنگی نهادی، سوداگری زمین، و فشار تقاضای سکونت، اجرای این سیاست‌ها را با مشکل مواجه کرده است. این پژوهش با هدف ارزیابی کارآمدی 33 سیاست صیانتی و توسعه‌ای حریم تهران، بر اساس 96 معیار در پنج دسته (ماهیت سیاست، مجریان، ساختار اجرایی، شرایط محیطی، و منابع) انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این سیاست‌ها عمدتاً در حد اسناد باقی مانده و به دلیل ضعف در انسجام نهادی، نظارت میدانی، و شفافیت اطلاعات، اثربخشی محدودی داشته‌اند. برای بهبود، ایجاد نظام حکمرانی یکپارچه، تشدید نظارت هوشمند با استفاده از فناوری‌هایی مانند GIS، و ارائه مشوق‌هایی برای حفظ کاربری‌های مجاز ضروری است. بدون این اصلاحات، خطر فروپاشی زیست‌محیطی و از دست رفتن کنترل توسعه پیرامونی تهران جدی خواهد بود. این پژوهش بر ضرورت بازنگری سیاست‌ها با رویکردی آینده‌نگر، مشارکتی، و مبتنی بر عدالت فضایی تأکید دارد.