قومیت؛همگرایی یا واگرایی(مطالعه موردی:ایران و جمهوری آذربایجان)
نویسندگان
1 استاد جغرافیای سیاسی،گروه جغرافیای سیاسی دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 استاد جغرافیای سیاسی،گروه جغرافیای سیاسی دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 دانش آموخته دکترای جغرافیای سیاسی،گروه جغرافیای سیاسی دانشکده علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
doi
10.22034/jiga.2025.2049088.1365چکیده
در این مقاله، موضوع قومیت با محور همگرایی یا واگرایی بین ایران و جمهوری آذربایجان، بررسی شده است. قومگرایی بهمثابه مؤلفهای بازدارنـده و ناسازگار در مناسبات میان ایـران و جمهـوری آذربایجـان نقش داشته و باعث گردیده کـه ایـران و آذربایجـان علیرغم پیشینه مشترک تـاریخی، سـرزمینی، فرهنگـی و مذهبی روابط دوستانهای نداشته باشند. بنابراین، پرسش اساسی این بوده که قومیتگرایی چه تأثیری بر بر مناسبات ایران و آذربایجان داشته است؟ در پاسخ، فرضیه اساسی این بوده که به نظر میرسد که پیگیری سیاستهای قومیتگرایی از سوی آذربایجان منجر به واگرایی ایران و آذربایجان شده است. روش پژوهش کتابخانهای و با عنایت به مطالب و منابع موجود توصیفی-تحلیلی بوده است. در روش کتابخانه از مطالعه متون، مقالهها، سایتها و غیره استفاده شده است. شیوه تحلیل مطالب به صورت کیفی موردی است. گردآوری اطلاعات بنحو فیشبرداری است. یافتههای پژوهش این بوده که عوامل و بسترهای واگراساز در مناسبات ایران و آذربایجان در راستای قومیت دو کشور مباحثی همچون ژئوپلیتیک اقوام و گرایشهای تجزیه-طلبانه، تقابل ناشی از هویت جغرافیایی- تاریخی کنشگران ایرانی و آذری، تقابل رویکردهای ناسیونالیستی ترکی - ایرانی، هویت قومی- ملی متضاد بین کنشگران دو کشور (پانترکیزم و تهدید تمامیت ارضی ایران)، ایجاد آذربایجان بزرگ، پیگیری سیاستهای قومگرایانه توسط جمهوری آذربایجان، سیاست الحاقگرایی مبتنی بر قومیت جمهوری آذربایجان، قومگرایی افراطی آذریها، بوده است. بیشتر موانع، اختلافات و مشکلات کنونی به سرشت نظام سیاسی دو کشور و همچنین رقابت آنها در راستای نظامهای منطقهای و بینالمللی مربوط است. جمهوری آذربایجان عمق ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران بوده و بنابراین، از ویژگیهای همسویی با ایران برخوردار میباشد که این مهم، هم فرصتآفرین و و هم تهدیدآور لحاظ میشود.
