فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقامات الأبرار یکی از آثار ارزشمند و منشآت زیبای فقیه برجسته، محمّدحسین آیتی گازاری است، که آن را، در قالب مثنوی مشتمل بر پنج دفتر، به رشته‌ی نظم کشیده و هر دفتر را به موضوعی ویژه اختصاص داده است. آنچه در این پژوهش مورد تأمّل و بررسی قرار گرفته، دفتر دوم این منظومه، با عنوان «مدرسه الحکمه» می­باشد که شاعر با بهره­گیری از آیات قرآن و احادیث شریفه‌ی معصومین، حکمت­هایی درس­آموز و پند­دهنده به مخاطبان ارائه می­دهد. مقاله‌ی حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی، سعی نموده به سؤال محوری پژوهش،  ناظر به کنکاش لفظی و محتوایی موضوعات مواج در دفتر دوم مقامات الابرار، پاسخ دهد. نتایج پژوهش مبیّن این نکته است که شاعر، به لحاظ ساختار، داستان «یوزاسف و بلوهر» را که علامه مجلسی از آن تعبیر به گنجینه‌ی حکمت نموده، در تعداد 2850 بیت با عناوینی متناسب تنظیم کرده و در هر قسمت به اقتضای موقعیت، تلمیحی لفظی یا محتوایی به آیات قرآن یا حدیث داشته است که بسامد لفظی آن بیش از نیمی از مجموع ابیات را دربر می­گیرد. محتوای ابیات نیز ـ با بیشترین بسامد ـ دربردارنده‌ی مضامین قرآنی و حدیثی است؛ به گونه‌ای که قسمت اعظم ابیات در حیطه‌ی موضوعات مختلف اخلاقی و تربیتی آمیخته به معانی و محتوای قرآن بیان شده است که برآیند آن در تصویر حکمت­هایی اخلاقی و تربیتی تجلّی یافته و در واقع  می­توان آن را منظومه­ای بی­نظیر در باب تربیت و اخلاق برشمرد.