فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اماکن زیارتی، به‌ویژه در کلان‌شهرهایی مانند تهران، نه‌تنها کانون‌های دینی و فرهنگی به شمار می‌آیند، بلکه نقشی اساسی در شکل‌دهی به تعاملات اجتماعی ایفا می‌کنند. با توجه به حجم بالای حضور زائران و پویایی این فضاها، تأمین امنیت و پیشگیری از جرم در آن‌ها ضرورتی انکارناپذیر دارد. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر وقوع جرم در دو مکان مذهبی شاخص، یعنی حرم حضرت عبدالعظیم حسنی و امام‌زاده صالح در شهر تهران انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و ماهیتی اکتشافی، به روش تحلیل مضمون انجام پذیرفته است. داده‌ها از طریق انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان امنیتی، فرماندهان انتظامی، مدیران اماکن مذهبی و شماری از زائران گردآوری شد. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری اولیه، مضامین سازمان‌دهنده و مضامین اصلی صورت گرفت. به منظور اطمینان از اعتبار پژوهش، از چهار معیار مرسوم در مطالعات کیفی شامل اعتبارپذیری، قابلیت اعتماد، انتقال‌پذیری و تأییدپذیری استفاده شد. نتایج حاصل از تحلیل مضمون نشان داد که چهار دسته عامل اصلی در وقوع جرم در این اماکن دخیل‌اند: عوامل محیطی، عوامل اجتماعی ـ فرهنگی، عوامل مدیریتی ـ نهادی و فناوری‌های نوین. ضعف طراحی فضا، تراکم جمعیت، ناهمگونی فرهنگی، نارسایی‌های قانونی و مدیریتی، عدم آموزش کافی زائران و نیروهای انتظامی، و فقدان زیرساخت‌های فناورانه مناسب از جمله مهم‌ترین مؤلفه‌های شناسایی‌شده بودند. پیشگیری از جرم در اماکن زیارتی مستلزم اتخاذ رویکردی جامع و یکپارچه است که عناصر بازطراحی محیط، ارتقای آموزش، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، اصلاح ساختارهای مدیریتی و تقویت مشارکت نهادی را همزمان دربرگیرد. تحقق این هدف می‌تواند نقشی مؤثر در افزایش امنیت و آرامش زائران ایفا کند.