معرفی و تحلیل کتیبه‌های مسجد جامع قائن

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند. بیرجند. ایران

2 دانشیار گروه باستان‌شناسی و هنر، دانشگاه بیرجند. بیرجند. ایران

3 استاد مدعو گروه باستان‌شناسی. دانشگاه بیرجند. بیرجند. ایران

4 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند. بیرجند. ایران

doi
10.22034/fakh.2024.468282.1676
چکیده

مسجد جامع قاین یکی از مساجد مهم دوران تیموری در خراسان جنوبی است. این مسجد به‌صورت دو ایوانی و با عناصر مختلف معماری از جمله ایوان، حیاط، پایاب، شبستان و محراب ساخته شده است و در مجاورت بازار اصلی شهر و حوزه‌ی علمیه قرار دارد. بعضی از کارشناسان و پژوهشگران معتقدند که این مسجد -به سبک آذری- بر روی بقایای آتشکده­ای مربوط به دوره‌ی ساسانی ساخته شده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با بررسی داده­های میدانی و مطالعات اسنادی بر آن است تا معماری مسجد را معرفی و کتیبه­های به کار رفته در آن را تحلیل موضوعی و ادبی نماید. در این راستا در پی پاسخ‌گویی به این سوالات است: 1- کتیبه­های به کار رفته در مسجد جامع قاین چه بازه‌ی زمانی را در بر می­گیرد؟ 2- این کتیبه­ها در برگیرنده‌ی چه موضوعاتی هستند؟ بررسی­های صورت گرفته نشان می­دهد که بازه‌ی زمانی نصب کتیبه­های به کار رفته در این مسجد، از دوران تیموری تا معاصر را در بر می­گیرد. این کتیبه­ها موضوعات مختلفی در رابطه با وقف، مالیات، فرمان حکومتی، اشعار، احادیث و غیره است. به­طور کلی بیشتر این نقوش در عین دارا بودن معانی و نمادین خاص، متأثر از فرهنگ منطقه، اعتقادات و موقعیت زمانی و مکانی خود هستند.