فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بوژگان از مهم‌ترین شهرهای خراسان بزرگ است و براساس منابع مکتوب تاریخی در پهنه فرهنگی نیشابور و ولایت جام نقش مهمی داشته است. این شهر در سده‌های نخست اسلامی به دلیل قرارگیری در مسیر راه ارتباطی دو شهر مهم نیشابور و هرات اهمیت می‌یابد. در متون مهم تاریخی و جغرافیایی از شهری به نام بوزجان نام برده می‌شود که نگاه تطبیقی به منابع مکتوب و قراین باستان‌شناختی نشان می‌دهد که محوطه بوژگان در دشت تربت جام همان شهر تاریخی مذکور است. مهم‌ترین اهداف پژوهش حاضر، ارائه گاه‌نگاری تطبیقی و گونه­شناسی سفال­های محوطه بوژگان از قرن اول تا هفتم هجری است. براین‌اساس، می‌توان انواع گونه­های سفالی را شناسایی و تاریخ­گذاری نسبی نیز ارائه داد. مهم‌ترین پرسش­ها عبارت‌اند از: یافته­های سفالی محوطه بوژگان در زمره کدام گونه­های سفالی هستند و به لحاظ گاه‌نگاری به چه دوره یا دوره­هایی تعلق دارند. براساس مقایسه یافته­های سفالی می‌توان به فرآیند شکل‌گیری، توسعه و اضمحلال بوژگان نیز پی برد. روش پژوهش ترکیبی از مطالعات میدانی و مطالعات اسنادی است و دارای رویکرد توصیفی- تحلیلی و تطبیقی است. در این نگاه ابتدا یافته­های سفالی برای تاریخ­گذاری و گونه­شناسی از نظر متغیرهای فیزیکی طبقه­بندی شده و سپس با نمونه­های مشابه به‌دست‌آمده از سایر کاوش­ها و بررسی­های باستان‌شناسی در دیگر مناطق با تأکید بر حوزه شرقی ایران تطبیق داده شده است. نتایج تاریخ­گذاری نسبی نشان می­دهد که دوران شکل‌گیری بوژگان در سده‌های اولیه بوده که در سده‌های میانی به اوج شکوفایی خود رسیده است. یافته‌های سفالی آن نیز شامل گونه­های متنوع بی­لعاب و لعاب‌دار است که شباهت بسیار زیادی با یافته‌های دیگر محوطه­های مطالعه شده شرق ایران به‌ویژه نیشابور دارد. علاوه‌بر آن ظهور انواع سبک‌های تزئینی می‌تواند نشان‌دهنده توسعه اقتصادی جامعه و ثروت باشد که در سده‌های میانی هم‌زمان با اوج حیات شهری بوژگان، رخ داده است.