درآمدی بر نسبت میان نظریه اخلاقی امر الهی و حقوق بشر

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

2 پژوهشگر دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران

doi
10.22091/csiw.2023.8774.2349
چکیده

نسبت میان بنیان اخلاق و معیار خوبی و بدی اعمال و رفتار انسان‌‌ها از دیدگاه وحی‌‌مداران و رابطه آن با حقوق بشر حق‌‌مدار همواره محل تامل بوده است. در یک رویکرد (نظریه امر الهی)، سرشت اعمال و رفتارهای اخلاقی ریشه در شریعت و قواعد الهی دارد و بر پایه اراده خداوند است. اما در رویکردی دیگر (حقوق بشر)، مفاهیم اخلاقی ذاتاً دارای ارزش است که ریشه در نظام اخلاقی حق مدار و بر پایه‌‌ی خودآیینی و کرامت ذاتی انسان دارد. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، بر آن هستیم تا گفتمان حاکم بر حقوق بشر و بنیان‌‌های نظری آن را در مقایسه با نظریه امر الهی مورد سنجش و تحلیل قرار دهیم. یافته اصلی پژوهش دلالت بر آن دارد که رابطه‌‌ی میان حقوق بشر‌‌حق‌‌مدار و نظریه امر الهی که متعلق به اخلاق تکلیف‌‌مدار است به لحاظ نسب اربعه، متباین است و امکان مطالبه و ادعا نسبت به حقوق در رویکرد تکلیف‌‌مداری غرق در تکالیف می‌‌شود.