روایتگری قتل های سریالی در فیلم های سینمایی ایرانی (مطالعه موردی فیلم های سینمایی عنکبوت و طلاخون)

نویسندگان

1 استاد حقوق و جزا دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 استاد تمام گروه روابط عمومی و مدیرگروه روابط عمومی دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران (نویسنده مسئول).

3 استاد و رئیس دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

4 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

doi
10.22034/rcc.2024.2021989.1104
چکیده

موضوع پژوهش حاضر روایتگری قتل‌های سریالی در فیلم‌های سینمایی ایرانی است. هدف پژوهش شناخت نحوه روایتگری قتل‌های سریالی و بازنمایی سینمایی کنشگران ماجرای قتل‌های سریالی است. جامعه آماری پژوهش دو فیلم سینمایی عنکبوت و طلاخون است. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل روایت و با رویکرد الگوی رمزگان رولان بارت انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش بر اساس پاسخ به سه پرسش طرح شده پژوهش کنشگری قاتلان چگونه است؟ انگیزه آنها چیست و چه شخصیت روانی دارند؟ و بسترهای اجتماعی جرم‌زا کدم‌اند؟ تحلیل می‌شود. ازجمله نتایج پژوهش حاکی از این است که فیلم‌های سینمایی انگیزه‌ها فردی کسب منفعت مالی و ارضای حس انتقام‌جویی، و انگیزه‌های اجتماعی و ایدئولوژیک و همچنین اختلال‌های شخصیتی مانند پارانوئید، نمایشی و خودشیفتگی و پسیکوزگرایی را به قاتلان منتسب نموده‌اند. بسترهای اجتماعی که مجرمان را به سوی ارتکاب جرم سوق می‌دهد، بر اساس نظریه‌های جامعه‌شناسی جرم در فیلم عنکبوت عبارت از برچسب‌زنی، هراس اخلاقی، یادگیری اجتماعی و هم‌نشینی افتراقی و خنثی‌سازی و در فیلم طلاخون عبارت از فشار عمومی، حمایت اجتماعی، تقویت افتراقی، انحراف اولیه و ثانویه بازنمایی شده است. همچنین فیلم‌ها کلیشه‌های درباره قاتلان سریالی، تقویت یا تضعیف کرده‌اند و با کم‌اهمیت جلوه دادن قربانیان قتل‌ها و تمرکز بر روی وجوه عاطفی قاتلان سریالی به‌نوعی از آنها سلبریتی‌سازی می‌کنند.