فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خشکسالی یک پدیده محیطی تکرارشونده در اقلیم‌های مختلف است و اثرات آن صرفاً به محیط‌های خشک و نیمه‌خشک محدود نمی‌شود بلکه رخداد این پدیده در ارتباط با تکرار سیستم‌های همدیدی و تیپ‌های هوا می‌باشد. از این رو، مطالعه و شناسایی الگوهای گردشی جوی پدیده مذکور برای درک وقوع خشکسالی‌های استان خوزستان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.در این پژوهش از داده‌های روزانه ایستگاهی و داده‌های بازکاوی جو بالا (2.5×2.5 درجه قوسی) شامل ارتفاع ژئوپتانسیل، فشار سطح دریا ، تاوایی و سرعت قائم هوا در جو (امگا) از مرکز ملی مطالعات اقیانوس و جو ایالات متحده آمریکا (NOAA) استفاده شد. داده‌های بارش 11 ایستگاه استان خوزستان طی 29 سال (1995-2023) از سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید. با شاخص SPI، روزهای خشک پاییز و زمستان مشخص و سال 2010 به‌عنوان سال با بیشترین روزهای خشک انتخاب شد. این سال در ArcGIS پهنه‌بندی و با روش سلسله‌مراتبی به چهار طبقه خوشه‌بندی شد. نقشه‌های همدید برای تحلیل همدیدی در نرم‌افزار GRADS تهیه گردید. نتایج تحلیل‌های همدیدی نشان داد که وضعیت عمق ناوه بادهای غربی، محل استقرار و وزش مداری این بادها، به همراه زبانه پرفشار جنب ‌حاره، پرفشار سیبری و پدیده‌های بلوکینگ از مهم‌ترین عوامل جوی مؤثر بر وقوع خشکسالی در استان خوزستان هستند. این عوامل با ایجاد شرایط پایدار و جلوگیری از ورود سیستم‌های باران‌زا به منطقه، باعث کاهش بارندگی و افزایش تعداد روزهای خشک در این استان شده‌اند.این تحقیق با تمرکز بر تحلیل داده‌های روزانه بارش و مدل‌های جو بالا، الگوهای همدیدی خاصی را که با خشکسالی‌های فصول سرد استان خوزستان مرتبط هستند، شناسایی کرده است. این الگوها به عنوان شاخص‌های پیش‌بینی خشکسالی در این منطقه معرفی شده‌اند، برنامه‌ریزی‌های مدیریتی و راهبردهای کاهش تأثیرات خشکسالی باید با در نظر گرفتن این الگوهای همدیدی تدوین شوند. این یافته‌ها به مدیریت بهینه منابع آب و پایش دقیق‌تر جوی و اقلیمی کمک می‌کنند.