ظرفیتشناسی مطالعات میانرشتهای علوم قرآن و حدیث (مطالعۀ موردی تحلیل محتوا)
نویسندگان
1 دکتری علوم قرآن و حدیث، استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س).
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)
doi
چکیده
هدف: تکنیک روش تحلیل محتوا از جمله مطالعات میانرشتهای علوم قرآن و حدیث در دورۀ اخیر است که از حوزۀ علوم اجتماعی به عرصۀ مطالعات قرآنی- حدیثی راه یافته و با هدف ارائۀ چارچوب منسجم و مدل منطقی در مطالعات با شیوۀ تحلیلی- ساختاری، متون دینی را پردازش میکند. این مقاله در سه بخش اصلی به معرفی، مبانی و کارکردهای روش تحلیل محتوا در مطالعات متون دینی به عنوان یکی از ظرفیتهای مطالعات میانرشتهای علوم قرآن و حدیث پرداخته است. روش: این مقاله با بهرهگیری از روش توصیفی- تحلیلی، ظرفیتها و کارکردهای روش تحلیل محتوا را در مطالعات علوم قران و حدیث بررسی کرده است. یافتهها و نتیجهگیری: مهمترین یافتههای این مطالعه از رهگذر استخراج مبانی مطالعات میانرشتهای تحلیل محتوا این است که روش تحلیل محتوا از دو مبنای خاص روششناختی و معرفتشناختی برخوردار است. کثرتگرایی و ترکیب همگرایانه از مهمترین مبانی روششناختی روش تحلیل محتواست. همچنین پرهیز از یکسونگری در قبال پدیدهها و متون، از جمله مبانی معرفتشناختی مطالعات میانرشتهای تحلیل محتواست. کاربست این روش در متون دینی دارای کارکردهای متنوّعی از جمله تنقیح مطالب، پایایی، تقلیلگرایی، نگرش چند سطحی، لایهشناسی متون، مقایسۀ متون مشترک و از همه مهمتر، تخریج مدل منطقی است که از طریق این کارکردها میتوان مطالعات میانرشتهای در علوم قرآن و حدیث را توسعه و تعمیم بخشید.
