بررسی و تحلیل نقوش سنگ‌نگاره‌های مجموعه باستانی کال‌سیر، سیرخردو و مهدوا؛ شهرستان طرقبه شاندیز در شمال شرق ایران

نویسندگان

1 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه نیشابور

2 دانش آموخته دکتری باستان شناسی دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانش آموخته دکترای باستان‌شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

4 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان‌شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

doi
10.22034/fakh.2022.317636.1521
چکیده

سنگ ­نگاره­ ها از نخستین هنرهای بشری برای تجلی عواطف و دیده‌های خود از محیط پیرامون بوده است. در ایران، شواهد هنر صخره‌ای را می‌توان در اغلب مناطق کوهستانی مشاهده کرد. این پژوهش به بررسی و مطالعه مجموعه سنگ ­نگاره‌های باستانی کال‌سیر، سیرخردو و مهدوا پرداخته است. این سنگ­نگاره‌های نویافته در شهرستان طرقبه شاندیز در استان خراسان رضوی قرار دارد. در این منطقه تعداد زیادی از سنگ ­نگاره‌ها وجود دارد که بررسی این آثار با توجه به قدمتشان می‌تواند جنبه‌های تاریک زندگی ساکنان این حوزه را نمایان کند. روش بررسی سنگ­نگاره‌ها، بررسی پیمایشی میدانی بوده است و در روش کتابخانه‌ای به بررسی تطبیقی نقوش با دیگر سنگ­نگاره‌های ایران پرداخته شده است. در این پژوهش سعی شده است به پرسش‌های پیش رو پاسخ داده شود: نقوش ایجادشده بر روی سنگ­نگاره‌های طرقبه شاندیز با کدام سنگ­نگاره‌های ایران قابل مقایسه است و تکنیک ساخت سنگ­نگاره­های طرقبه شاندیز به چه صورت بوده است؟ مطالعه "مجموعه سنگ­نگاره­های طرقبه شاندیز" با هدف معرفی و بررسی نقوش سنگ­ نگاره­ ها، مطابقت نقوش با شرایط اقلیمی و زیست­ محیطی منطقه و بررسی تطبیقی و مشابهت نقوش با دیگر نقاط، انجام شده است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که سنگ­نگاره‌های این حوزه دارای نقوش انسانی، حیوانی،  نمادین و ابزارآلات هستند که با تکنیک و روش کوبشی ایجاد شده‌اند و نقوش این سنگ­نگاره‌های نویافته با سنگ‌نگاره‌های شرق ایران همچون توس، خزان، لاخ­مزار، گوهردشت، آسو و جربت قابل بررسی و تحلیل است.