فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی / این ره که تو می‌روی به ترکستان است پهنه ایران‌زمین در درازای تاریخش همواره با کم‌آبی روبه‌رو بوده است. باشندگان این مرزوبوم با بهره‌برداری هوشمندانه و بهره‌بَری از منابع آب اندک در راستای افزایش کارآیی مصرف آب به کامیابی‌هایی دست یافته بودند. پیامد این اقلیم ناسازگار افزایش تاب‌آوری، آینده‌نگری و صرفه‌جویی انسان ایرانی بوده است. این بینش در ادبیات ما هم نمود پیدا کرده است: چو دخلت نیست خرج آهسته‌تر کن / که مـی‌گویند مـلاحان سـرودیاگـر بـاران بـه کوهسـتـان نبـارد / به سالی دجله گردد خشک‌رودیدخل این سرزمین خشک و نیمه‌خشک از ریزش‌های آسمانی و از برکت آن اندوخته‌های آب زیرزمینی، دریاچه‌ها، تالاب‌ها، هامون‌ها، آببندان‌ها و آبانبارهایی، همواره مایه زندگی، بوده‌است. در چند ده سال گذشته با گسترش فن‌آوری‌های نوین و بهره‌برداری ناآینده‌نگر، توسعه ناپایدار، نادیده‌گیری تغییراقلیم و گرمایش جهانی، بخش کلانی از این اندوخته با ولخرجی، بیهوده‌خرجی، بی‌برنامه‌خرجی هزینه شده و هنوز تا کفگیر به ته دیگ نخورد هزینه می‌شود. با امید به مدیریت این دخل اندک، با ساخت سدها سهمیه تالاب‌ها و بومسامانه‌های مسیر رود نادیده گرفته شد. ازاین‌رو برای گذر از این گردنه سخت‌گذر نیاز به راهکاری هوشمندانه و همه‌سو نگر هست. مدیران کلان‌برنامه‌ریزِ منابع آبی باید در پی برنامه‌های افزایش تاب‌آوری، افزایش کارایی مصرف آب، آبخوان‌داری، اهمیت دادن به آمایش سرزمین و آینده‌نگری و پایش تغییرات اقلیمی باشند. پرسش پایه‌ای این هست که آیا ما از روند و اثرگذاری این دستکاری‌های انسان‌برساخته و در پی آن ‌تغییرات اقلیمی تا چه اندازه آگاه هستیم، و اگر هستیم به چه راهکار‌هایی برای برونرفت از آن‌ها اندیشیده‌ایم. باش تا صبح دولتت بدمد / کاین هنوز از نتایج سحرست یافته‌ها‌ی نوین علمی گویای آن هست که در پی جابجایی رودبادها به سوی قطب‌ها، «رودهای نیواری» همراه آن‌ها، که در بر دارنده بخار آب هستند، نیز جابجا می‌شوند. این یافته‌ها نشانگر آن هست که رودبادها و رودهای نیواری دیگر همان مسیرهای تاریخی گذشته را نمی‌پیمایند، بلکه تا چند درجه عرض جغرافیایی به سوی قطب جابجا شده‌اند. این جابجایی تغییرات بزرگی بر وضع هوا گذاشته است. در پی این جابجایی‌ها، روند بارش‌ها نیز به‌شدت در حال تغییر است و عرض‌های جنب استوایی، مانند ایران، بازنده اصلی این تغییرات خواهند بود. این جابجایی شمال‌سوی رودبادها می‌تواند در ایران اقلیمی خشک‌تر و گرم‌تر را چیره سازد و بارندگی‌ها دیر به دیر، ولی بسیار شدیدتر و سیل‌آساتر ‌شوند. شاید: تا رنج تحمل نکنی، گنج نبینی / تا شب نرود، صبح پدیدار نباشد برای گذر از این شب، کم‌آ‌بی و خشکسالی، و پدیداری روشنایی، به مدیریت ریزش‌های آسمانی اندک، ساماندهی افزایش بهره‌بری آب، و افزایش تاب‌آوری، به عزمی راسخ نیاز هست.