فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: خشکی و شوری از مهم‌ترین عوامل محیطی هستند که عملکرد گیاهان زراعی را تحت تأثیر قرار داده و موجب کاهش تولیدات کشاورزی در جهان می‌شوند. دان‌سیاه (Guizotia abyssinica) گیاهی روغنی-علوفه‌ای از خانواده کاسنی است که به‌دلیل دوره رشد کوتاه، ترکیب منحصربه‌فرد اسیدهای چرب و مقاومت نسبی به تنش‌های محیطی موردتوجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف بررسی پاسخ‌های اکوفیزیولوژیک جوانه‌زنی دان‌سیاه تحت تنش خشکی و شوری انجام شد.روش پژوهش: آزمایش‌ها در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی اجرا گردید. در آزمایش اول، تنش خشکی توسط پلی‌اتیلن گلایکول 6000 (PEG-6000) در شش سطح پتانسیل اسمزی (صفر (شاهد)، 2/0-، 4/0-، 6/0-، 8/0- و 1- مگاپاسکال ا) اعمال شد. در آزمایش دوم، تنش شوری با کلرید سدیم (NaCl) در پنج سطح (صفر، 50، 100، 150 و 200 میلی‌مولار) بررسی گردید. صفات اندازه‌گیری‌شده شامل حداکثر درصد جوانه‌زنی (Gmax)، سرعت شروع جوانه‌زنی (R10) و سرعت رسیدن به 50 درصد جوانه‌زنی (R50) بود.یافته‌ها: در تنش خشکی، بیش‌ترین درصد جوانه‌زنی با میانگین 95 درصد در سطح 2/0- مگاپاسکال و کم‌ترین با میانگین 6 درصد در 1- مگاپاسکال به‌دست آمد. سرعت شروع جوانه‌زنی (R10) در شاهد 5/6 بذر در روز بود که در 1- مگاپاسکال به 04/0 بذر کاهش یافت. بیش‌ترین R50 در شاهد با میانگین 3/1 بذر در روز و کم‌ترین در 1- مگاپاسکال با صفر بذر مشاهده شد. در تنش شوری نیز درصد جوانه‌زنی به‌طور معنی‌دار کاهش یافت؛ بیش‌ترین مقدار در شاهد با 98 درصد و کم‌ترین در 200 میلی‌مولار با 58 درصد ثبت گردید. مقدار R10 از 1/8 بذر در روز در شاهد به 44/0 در 200 میلی‌مولار کاهش یافت. هم‌چنین R50 در شاهد 62/1 بذر در روز بود که در 200 میلی‌مولار به 09/0 رسید.نتیجه‌­گیری: نتایج نشان داد دان‌سیاه در مراحل اولیه رشد نسبت به تنش‌های خشکی و شوری، به‌ویژه در سطوح شدید، حساس است. با این‌حال، در سطوح پایین تا متوسط، درصد و سرعت جوانه‌زنی کاهش چشم‌گیری نداشت. بنابراین می‌توان این گیاه را گزینه‌ای مناسب برای کشت در مناطق با تنش ملایم خشکی یا خاک‌های نسبتاً شور دانست.