فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: با توجه به خسارت زیاد سرما در کشت پاییزه عدس و عدم امکان اعمال تیمار سرما در مزرعه این مطالعه با هدف استفاده از تنوع سوماکلونی و بررسی تحمل به سرما در گیاهچه‌­های حاصل از کشت درون‌شیشه­ای اجرا گردید.روش پژوهش: جهت بررسی تحمل به سرما گیاهچه­‌های باززایی‌شده هفت ژنوتیپ عدس در معرض دو سطح دمایی 5 و 25 درجه سانتی‌گراد قرار گرفتند. آزمایش در هر سطح دمایی به‌صورت طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در دانشکده کشاورزی یاسوج در سال 1400 به اجرا درآمد. ده روز بعد از اعمال تیمارهای دمایی صفات ارتفاع اندام هوایی، وزن تر اندام هوایی، وزن خشک اندام هوایی، وزن تر ریشه، وزن خشک ریشه و طول ریشه اندازه‌­گیری شدند به‌علاوه  نشت الکترولیت، میزان قندهای محلول و کلروفیل برگ نیز اندازه­گیری شدند. سپس تجزیه واریانس بر روی مشاهدات صورت پذیرفت و براساس نتایج به‌دست‌آمده ضرایب تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی و وراثت­‌پذیری صفات محاسبه شدند. در مرحله بعد تجزیه به عامل‌­ها انجام و مهم‌ترین عامل­‌ها تفسیر شدند. در نهایت نمودار سه­بعدی براساس سه عامل اول ترسیم و ژنوتیپ­‌ها گروه‌بندی شدند. یافته­‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر دما برای تمامی صفات، اثر ژنوتیپ برای تمامی صفات به‌جز طول ریشه و برهم‌کنش دما و ژنوتیپ برای تمامی صفات به‌جز ارتفاع اندام هوایی، مقدار کاروتنویید و کلروفیل معنی­‌دار شدند. در دمای 5 درجه سانتی‌گراد (تنش سرما) از نظر بیش‌تر صفات ژنوتیپ 09S 83259-14ILL6994/ILL5480 از سایر ژنوتیپ­‌ها بهتر بود. گروه‌بندی ژنوتیپ­‌ها با استفاده از نمودار سه بعدی حاصل از امتیاز سه عامل اول، ژنوتیپ­‌های ILL 7979 و 09S 83259-14ILL6994/ILL5480 را به‌عنوان متحمل‌ترین ژنوتیپ­‌ها در شرایط تنش سرما معرفی نمود. صفت نشت الکترولیت بیش‌ترین مقدار شدت تنش (53/0) را داشت که نشان می­دهد این صفت بیش‌تر از سایر صفات تحت تأثیر سرما قرار گرفت. ضرایب تنوع ژنوتیپی و فنوتیپی نشان داد که ژنوتیپ­‌ها از نظر صفات مرتبط با اندام هوایی بیش‌ترین تنوع را داشتند. سهم واریانس ژنتیکی نسبت به سایر اجزا در این تنوع بیش‌تر بود.نتیجه‌­گیری: در مجموع نتایج نشان داد که بین گیاهچه‌­های حاصل از کشت بافت ژنوتیپ­ها تنوع کافی از نظر تحمل به سرما وجود دارد. بالابودن سهم واریانس ژنتیکی در این مطالعه نشان می‌­دهد که انتخاب در شرایط کشت بافت برای تحمل به سرما در عدس کارا خواهد بود. به‌علاوه، صفات مهمی مثل میزان نشت الکترولیت، وزن تر و خشک اندام هوایی به‌شدت تحت تأثیر سرما قرار گرفته­اند که احتمالاً بتوانند به‌عنوان معیاری برای تحمل به سرما در عدس به‌کار روند. از این نتایج می‌توان در برنامه­های اصلاحی بهبود تحمل به سرما در عدس استفاده نمود.