فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: با توجه به مصرف بیش ­از­ حد کودهای­ شیمیایی و سموم کشاورزی، تجمع فلزات­سنگین در خاک به مسئله نگران‌کننده­ای تبدیل شده است. از این‌رو، مصرف کودهای آلی ­سازگار به‌منظور تقلیل این خطرات محیطی، امری ضروری و اجتناب­ناپذیر به‌نظر می­رسد. لذا آزمایش حاضر با هدف بررسی میزان تأثیر کاربرد کود آلی ورمی‌کمپوست در کاهش اثرات منفی آرسنیک بر رشد و خصوصیات فیزیولوژیک گیاه دارویی بالنگوی شهری طراحی و اجرا شد. روش‌­پژوهش: این آزمایش به‌صورت گلدانی در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه کردستان در سال‌های زراعی 1403-1402 اجرا گردید. آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار اجرا شد. تیمارهای موردمطالعه شامل آرسنیک (صفر و 25 میلی­گرم در کیلوگرم خاک) و ورمی‌کمپوست (صفر، پنج، 10 و 15 درصد وزنی خاک) بودند. به‌منظور آلوده­سازی خاک به آرسنیک، از نمک آرسنات سدیم (NaH2AsO4) استفاده شد. بررسی برخی صفات مورفوفیزیولوژیک و بیوشیمیایی (ازجمله طول ساقه و ریشه، وزن خشک بوته، محتوای کلروفیل‌ و کاروتنوییدها، شاخص پایداری غشا، محتوای پرولین و پروتئین­های محلول، فعالیت آنزیم پراکسیداز، عناصر ماکرو و میکرو) در مرحله گلدهی انجام گرفت. یافته­‌ها: براساس نتایج آزمایش حاضر، آرسنیک موجب کاهش رشد گیاه (طول ساقه 35 درصد طول ریشه 103 درصد و وزن خشک بوته 39 درصد)، محتوی رنگیزه­های فتوسنتزی (کلروفیل a، 33 درصد، کلروفیل b، 40 درصد و کاروتنوییدها 51 درصدو پایداری غشای سلولی (23 درصد) در مقایسه با شاهد گردید، درحالی­که میزان پرولین (33 درصد)، فعالیت آنزیم پراکسیداز (37 درصد) و محتوای عناصر مس (36 درصد)، نیتروژن (25 درصد) و روی (3 درصد) در گیاه افزایش یافت. کاربرد ورمی‌کمپوست و افزایش میزان مصرف آن تا غلظت 15 درصد وزنی خاک، موجب بهبود خصوصیات رشدی (طول ساقه 47 درصد، طول ریشه 86 درصدو وزن خشک بوته 122 درصد)، افزایش محتوای رنگیزه­های فتوسنتزی (کلروفیل کل 87 درصد، کلروفیل b 65 درصد و کاروتنوییدها 67 درصد)، محتوای پروتئین­های محلول (40 درصد) و جذب عناصر غذایی توسط گیاه در شرایط تنش آرسنیک و شاهد گردید. نتیجه‌­گیری: کاربرد ورمی‌کمپوست (تا غلظت 15 درصد وزنی خاک) توانست اثرات منفی آرسنیک (غلظت 25 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک) را ازطریق بهبود شرایط فیزیکوشیمیایی خاک، بهبود نگه‌داری آب و در اختیار قراردادن آهسته عناصر غذایی برای گیاه، تقلیل بخشد. هم‌چنین نتایج نشان داد که اگرچه در خاک آلوده به آرسنیک، گیاه جذب آرسنیک بالایی داشت، اما کاربرد ورمی‌کمپوست در خاک به‌واسطه افزایش جذب سایر عناصر معدنی نسبت به آرسنیک و کاهش اثر سمیت آن در گیاه، توانست رشدونمو گیاه بالنگو شهری را بهبود دهد.