گفتمان شناسی فرهنگی-اجتماعی زنان در اینستگرام (جایگاه خواسته‌های مادران)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مطالعات زنان، گرایش حقوق زن در اسلام، دانشگاه ادیان و مذاهب (نویسندۀ مسئول).

2 استادیار گروه مطالعات علوم اجتماعی و توسعه، پژوهشکده زنان، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 دانشیار دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران، ایران.

doi
10.22034/rcc.2022.563163.1035
چکیده

زنان به عنوان کاربران شبکه اجتماعی اینستاگرام همواره خواسته‌هایی را در زمینۀ موضوعات مرتبط با خود مطرح می‌کنند که برگرفته از گفتمان‌هایی است که دانسته یا ندانسته به آن پایبند هستند. از آنجا که یکی از نقش‌های زنان مادری است و با توجه به اهمیت این نقش در حفظ خانواده و جامعه، هدف این پژوهش گفتمان‌شناسی فرهنگی-اجتماعی زنان در اینستگرام و بررسی جایگاه خواسته‌های مادران بود. رویکرد این پژوهش اکتشافی و روش تحقیق کاربردی و کیفی بوده و برای انجام آن از روش تحلیل گفتمان نورمن فرکلاف استفاده شد. جامعه آماری، کلیه صفحات واقعی کاربران زن ایرانی با بیش از 10هزار دنبال‌کننده، با استفاده از روش نمونه‌گیری نااحتمالی و تکنیک هدفمند، از هزار صفحه، 56 صفحه دارای شرایط بودند. در نهایت یازده گفتمان محبوب زنان در اینستاگرام پیدا شد. در این گفتمان‌ها تنها یک گفتمان به این موضوع پرداخت. گفتمان‌های دیگر رویکردهای متفاوتی نسبت به مادران داشتند. گفتمان فمنیست رادیکال و گفتمان فمنیست لیبرال، نقش مادری را به طور کامل نپذیرفتند، گفتمان توانمندسازی زنان، گفتمان مطالبات فرهنگی و اجتماعی زنان، گفتمان ضدبلاگرهای تبلیغاتی و گفتمان مثبت‌نگری به بدن، نسبت به نقش مادری و مطالبات آن، بی‌تفاوت بودند و گفتمان حقوق زن، گفتمان خشونت علیه زنان، گفتمان فمنیست اسلامی و گفتمان نواندیشان دینی، صرفاً به مسائل حقوقی مادری توجه داشتند. این وضع نشان از اهمیت پایین خواسته‌های فرهنگی و اجتماعی مادران دارد. به عبارت دیگر، اگرچه مادر نقش مهم و پررنگی در جامعه دارد اما به علل مختلف که نیازمند تحقیقی مجزا است، در مقایسه با سایر نقش‌های زنان از اهمیت کمتری برخوردار است.