تحلیل روند زمانی تغییرات بارش و دما در حوضه های آبریز ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، مرکز آب، زمین و محیط زیست، دانشگاه INRS، کبک، کانادا
2 پژوهشگر پسا دکتری، انستیتوی مطالعات پیشرفته (IUSS)، پاویا، ایتالیا
3 کارشناس ارشد بیلان آب، شرکت مدیریت منابع آب ایران، وزارت نیرو، ایران
doi
10.22125/agmj.2023.368274.1142چکیده
در این مطالعه، با استفاده از داده های ایستگاه های هواشناسی وزارت نیرو به ارزیابی روند تغییرات متغیرهای بارش و دما در مقیاس حوزه ای در گستره ایران پرداخته شد. ابتدا دادههای ماهانه ایستگاههایی منتخب شامل 476 ایستگاه اقلیم شناسی و 116 ایستگاه تبخیرسنجی از مجموع 2142 ایستگاه اقلیم شناسی و 1230 ایستگاه تبخیرسنجی، با حداقل 40 سال آمار با حداکثر 3 ماه خلا آماری انتخاب جمع آوری شد. دوره مطالعاتی سالهای آبی 54-1353 الی 93-1392 میباشد. از آزمون من-کندال برای آشکارسازی روند این دادهها در هر ایستگاه استفاده شد. سپس با استفاده از روش تیسن، بارش و دمای ماهانه، فصلی و سالانهی ایستگاهها به سطح حوضههای آبریز بسط داده شد. در ادامه با توجه به بزرگی شاخص من-کندال نسبت به بازههای اطمینان 90، 95 و 99 درصد، نتایج در مقیاس ایستگاهها، حوضه آبریز درجه دو، درجه یک و کل کشور مورد بحث قرار گرفت. نتایج این تحقیق برای متغیربارش حاکی از روند افزایشی در فصل پاییز برای شمال کشور (13 درصد ایستگاهها)، روند کاهشی در فصل زمستان برای 33 درصد ایستگاهها، بدون روند معنی دار در فصل بهار، و روند افزایشی در فصل تابستان میباشد. همچنین روند افزایشی در تمامی حالات برای متغیر دما مشاهده شد. با مقایسهی تغییرات 5 و 10 سال انتهایی دوره مطالعاتی (منتهی به سال آبی 93-1392) با میانگین 40 ساله، کاهش بارش در اغلب مناطق کشور، توام با افزایش میانگین دما، حاکی از کاهش منابع آبی در دسترس میباشد.