ارزیابی و مقایسه نمایه‌های مختلف خشک‌سالی هواشناسی و تعیین نمایه مناسب در استان فارس

نویسندگان

1 گروه خشکسالی و تغییر اقلیم، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

2 گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

3 گروه جنگل، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران

4 گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

doi
10.22059/jci.2024.334031.2693
چکیده

هدف: خشک‌سالی یکی از پدیده‌های اقلیمی است که در پهنه وسیعی از کشور ایران از جمله استان فارس به ‌اشکال متفاوت هواشناسی، هیدرولوژیکی، کشاورزی و اقتصادی- اجتماعی قابل مشاهده است. برای بیان کمّی این پدیده و پایش آن نیاز به ‌استفاده از نمایه‌های خشک‌سالی می‌باشد.روش پژوهش: به‌منظور ارزیابی نمایه­های مختلف خشک‌سالی در استان فارس از اطلاعات دما، تبخیر و بارش 113 ایستگاه هواشناسی در داخل و مجاور استان در یک دوره آماری 51 ساله (95-1345) و هم‌چنین نُه نمایه خشک‌سالی شامل SPEI، SIAP، DI، SPI، PN، MCZI، CZI، RDI و ZSI استفاده شد. پس از اطمینان از تصادفی‌بودن، همگن‌بودن و نرمال‌بودن داده­ها، به‌منظور انتخاب بهترین نمایه خشک‌سالی از سه روش ارزیابی کمینه مقدار بارش، توزیع نرمال و همبستگی متقابل استفاده شد.یافته‌ها: نمایه SPEI دارای کم‌ترین میزان اختلاف طبقات مختلف خشک‌سالی نسبت به سایر نمایه­ها براساس روش توزیع نرمال است. براساس روش همبستگی متقابل نمایه ZSI دارای بیش‌ترین همبستگی و مشابهت با نمایه SPI می­باشد. هم‌چنین روش کمینه مقدار بارش نشان داد که کلیه نمایه­ها در سال‌های کمینه بارش، طبقات خشک‌سالی خیلی شدید و شدید را نشان می­دهند و لذا این روش نمی­تواند معیاری برای انتخاب نمایه مناسب خشک‌سالی باشد.نتیجه‌گیری: در شش سال از 30 سال موردبررسی، اکثراً خشک‌سالی شدید فراگیر در استان رخ داده است که به‌ترتیب شامل سال‌های 63-1362، 68-1367، 73-1372، 79-1378، 87-1386 و 88-1387 می‌باشد. بررسی نتایج نمایه‌ها برای تعداد 10 ایستگاه نمونه در سطح استان نشان داد دو نمایه SIAP و RAI نتایج همسانی را دارند.