فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آثار اسلامی معراج نه صرفاً روایت یک واقعه تاریخی بلکه تمثیلی بصری از سلوک به سوی حق تلقی می‌شوند. این نوشتار به تحلیل نگاره‌ای از معراج پیامبر اسلام (ص) متعلق به دوره زند و قاجار می‌پردازد. در این نگاره براق، مرکب پیامبر(ص) به‌شکلی نمادین و اسطوره‌ای به تصویر کشیده شده و این تصویر، بستری برای تبلور مفاهیم قدسی در هنر سنتی است. این پژوهش با هدف، بررسی ویژگی‌های ساختاری اثر معراج‌ پیامبر(ص) متعلق به دوره زند و قاجار با توجه به دیدگاه حسین نصر به هنر دینی، به مطالعه بخش‌های گوناگون این اثر پرداخته است. سوال‌ این پژوهش عبارت است از: نقش‌مایه براق در نقاشی معراج متعلق به دوره زند و قاجار را چگونه می‌توان بر مبنای آرای حسین نصر به هنر دینی، مورد تحلیل و توصیف قرار داد؟ گردآوری داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای بوده و پژوهش با رویکردی تاریخی و به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی، به وسیله تحلیل اثر در بستر نگاه حسین نصر صورت گرفته است. این پژوهش نشان می‌دهد که اثر نامبرده، مصداقی از هنر اسلامی در خدمت تعالی معنوی و سلوک باطنی است؛ هنری که در آن براق، نه صرفاً مرکب پیامبر بلکه نمادی از اتصال آسمان و زمین است. این نقاشی متعلق به اوایل دوره قاجار هم یک تصویر تاریخی و هم تمرینی بصری برای تأمل، شهود و اتصال دوباره به حقیقت مطلق است. بدین ترتیب، هنر نقاشی در دوره قاجار و به‌ویژه آثار تصویری مذهبی مانند معراج را می‌توان مصداقی از هنر به‌مثابه ذکر دانست؛ هنری که به جای سرگرمی، به یادآوری می‌انجامد.