فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در جامعۀ زنجان، خاندان‌های متعددی در کسوت‌های سپاهی(قشون نظامی)، علمی، دیوانی و مذهبی نقش‌آفرینی کرده‌اند؛ برخی حذف شده‌اند و تعدادی با عبور از فرازوفرودهای تاریخی، به حیات اجتماعی و سیاسی ادامه داده‌اند. خاندان حسینی­زنجانی، در جایگاه امامت­جمعه و تولیت موقوفات مسجد جامع، از اواخر دورۀ قاجار تاکنون، یکی از نهادهای خاندانی مؤثر در ساختار قدرت محلی بوده است. پیوند این خاندان با منابع مشروعیت مذهبی (فقاهت، نسب، مناسک) و سازوکارهای قدرت سیاسی (روابط با دولت، نهادهای امنیتی، ساختارهای انقلابی)، زمینه‌ساز استمرار اقتدار مذهبی ـ سیاسی آنان در بستر تحولات محلی و ملی شده­است. پرسش اصلی مقاله آن است که نهاد امامت­جمعه در زنجان چگونه در قالبی خاندانی، از دورۀ قاجار تا جمهوری اسلامی، شکل گرفت، تثبیت شد و در مواجهه با تحولات سیاسی ـ اجتماعی، بازآرایی نهادی یافت؟ براساس مدعای پژوهش، این خاندان با بهره‌گیری هم‌زمان از سرمایۀ نمادین مذهبی و پیوند با ساختار قدرت، توانسته است اقتدار خود را در طول بیش از یک قرن بازتولید و تثبیت کند. این استمرار، علی‌رغم مواجهه با بحران‌های مشروعیت، فرسایش سرمایۀ نمادین، و چالش‌های اقتصادی ـ سیاسی، از راه سیاست‌های احیاگرانۀ نسل‌های بعدی و بازآرایی نهادی در بستر تحولات محلی و ملی، امکان‌پذیر شده است. مقالۀ حاضر با تکیه بر اسناد خاندانی و سازمانی، منابع کتابخانه‌ای و مطبوعاتی، به شیوۀ توصیفی ـ تبیینی، به بررسی تاریخی و نهادی این استمرار و تحول پرداخته­است.