بازپیکربندی هویت ایرانی در ایالت جبال پس از فتح اسلامی تا تثبیت قدرتهای محلی؛ (تحلیلی جامعهشناسی تاریخی از دین، قدرت و مقاومت فرهنگی)
نویسندگان
1 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
3 استاد، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
4 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
doi
10.22111/jhr.2025.53244.3829چکیده
این پژوهش با رویکرد جامعهشناسی تاریخی، فرایند بازپیکربندی هویت ایرانی در ایالت جبال را از زمان فتح اسلامی تا تثبیت قدرتهای محلی مورد بررسی قرار داده است. این پژوهش با عبور از روایتهای خطی تاریخنگارانه، تلاش کرده است تا پویاییهای دین، قدرت و فرهنگ را در بستر گذار از ساختارهای پیشااسلامی به نظم خلافت اسلامی تحلیل کند و نشان دهد این گذار چگونه به بازآرایی تدریجی عناصر هویتی ایرانی انجامیده است.روش تحقیق در این پژوهش، مبتنی بر تحلیل تاریخی انتقادی و مطالعه منابع متقدم تاریخی، جغرافیایی و ادبی است و دادهها با تمرکز بر مناسبات قدرت و نقش کنشگران اجتماعی بازخوانی شدهاند.یافتهها نشان میدهد که تحول دینی در جبال صرفاً جایگزینی آیینی نبود، بلکه عرصهای برای رقابت بر سر معنا و مشروعیت اجتماعی بوده است.نخبگان ایرانی با اتکا به میراث فرهنگی و تاریخی خود و در چارچوب نظم جدید سیاسی، به بازتعریف هویت ایرانی و کسب موقعیتی تازه در ساختار قدرت دست یافتند. تثبیت قدرت خاندانهای محلی، بهویژه آلبویه و آلزیار، نیز به شکلگیری موازنهای میان اقتدار خلافت و سنتهای ایرانی انجامید.نتایج پژوهش نشان میدهد که بازپیکربندی هویت ایرانی در جبال فرایندی تدریجی و چندبعدی بود که از تعامل دین، قدرت و منابع نمادین در بستر تاریخی شکل گرفت.