فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روایت‌های تاریخی منسوب به سیف بن عمر تمیمی، به‌ویژه آن دسته که به صدر اسلام مربوط است، در مطالعات شرق‌شناسی مدرن با داوری‌های متنوعی مواجه شده‌ که از طرد کامل تا استفاده مشروط و بازسازی گفتمانی نوسان دارند. مقاله حاضر با رویکرد تحلیلی و تطبیقی، تلاش کرده است دلایل و زمینه‌های اثرگذار بر روایت‌های سیف و ارزیابی مستشرقان را در پنج محور اصلی بررسی کند: بستر مکانی و زمانی روایت پردازی سیف، عوامل اجتماعی و فرهنگی، زمینه‌های دینی و فرقه‌ای و جریان‌های اثرگذار، نهاد خلافت و ساختار سیاسی و در نهایت فرآیند تاریخ‌نگاری اسلامی و منابع تأثیرگذار. ارزیابی‌های شرق‌شناسان با بهره‌گیری از ابزارهای تحلیل ساختاری، تطبیقی و زمینه‌محور، روایت‌های سیف را نه داده‌هایی خنثی بلکه محصول بازتولید تاریخی ایدئولوژیک تلقی کرده‌اند. ارزیابی نهایی مقاله با ارائه یک مدل پنج ‌مرحله‌ای، روایت‌های سیف را در پنج سطح اسنادی، محتوایی، ایدئولوژیک، تطبیقی و سیاسی بازخوانی می‌کند. تحلیل تطبیقی دیدگاه‌ پژوهشگرانی چون ولهاوزن، ناث، دونر، کرون، مادلونگ و دیگران نشان می‌دهد که اعتبار این منابع جز با تحلیل چندلایه‌ در بستر تاریخی و ساختار قدرت ممکن نیست. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که ارزیابی روایت‌های سیف باید با نگاهی انتقادی، زمینه‌محور و منصفانه صورت گیرد و در بستر تاریخی و ساختار گفتمانی خود تحلیل شود.