«آموزش و تدریس تاریخ»: راهبردهای مجلات و روزنامه‌ها در ایران معاصر (1289 – 1320 ش)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ایران بعد از اسلام ، گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی، ایران

2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی، ایران.

doi
10.22111/jhr.2025.51073.3756
چکیده

نشریات در ایران معاصر نه‌تنها رسانه‌های خبری، بلکه ابزارهایی برای آموزش عمومی بودند. مسأله اصلی این پژوهش آن است که آموزش و تدریس تاریخ در مجلات و روزنامه‌های سال‌های ۱۲۸۹ تا ۱۳۲۰ شمسی چگونه بازنمایی شده و این بازنمایی چه نسبتی با ایدئولوژی‌های مسلط داشته است. پرسش محوری تحقیق چنین است: چه راهبردها و رهیافت‌هایی در مطبوعات این دوره برای آموزش و تدریس تاریخ مطرح شده و چه تعارض‌ها یا شکاف‌هایی میان گفتمان رسمی آموزش تاریخ و نقدهای نویسندگان و معلمان وجود داشته است؟ فرضیه مقاله بر این است که مطبوعات با وجود پیروی نسبی از خط مشی‌های ملی‌گرایانه و باستان‌گرایانه حکومت، در عین حال عرصه‌ای برای طرح نقدهای آموزشی، پیشنهاد اصلاح روش‌های تدریس و توجه به پرورش تفکر تاریخی فراهم کردند. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای انتقادی مقالات و گزارش‌های آموزشی در نشریات دوره قاجار متأخر و رضاشاه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که روزنامه‌ها و مجلات، هم به‌مثابه ابزار بازتولید قدرت و ایدئولوژی رسمی عمل کردند و هم بستری برای گفت‌وگوی انتقادی درباره اهداف و روش‌های آموزش تاریخ در مدارس ایران فراهم ساختند.