فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی علل کاهش تدریجی مسکوکات سیمین (درهم) و پیامد آن بر بحران‌های  مالی حکومت‌های ایرانی تا قرن پنجم‌ه./ یازدهم می‌پردازد. با تمرکز بر سه عامل کلیدی ـ استخراج معادن، تجارت بین‌المللی، و فتوحات ـ نشان می‌دهد؛ خروج گسترده نقره از چرخه پولی ایران، به فروپاشی نظام اقتصادی ‌می‌انجامد. مقاله در جستجوی این است که چه عواملی موجب کاهش تدریجی نقره و پیدایش تورم و بحران‌های  مالی در حکومت‌های ایرانی شد؟ و با روش تحلیلی _تطبیقی و با تکیه بر منابع تاریخی، به تطبیق یافته‌ها با اسناد سکه‌شناسی و تحلیل داده‌های معاصر می‌پردازد. یافته‌های مقاله حاکی از آن است که استخراج بی‌رویه معادن ماوراءالنهر و خروج درهم به سوی اروپا؛ به طور ویژه در دوره سامانیان در قبال کالاهای تجملی (خز، برده)، حجم نقره را کاهش داد و حاکمان را به سوی سیاست‌های پولی ناکارآمدی چون کاهش وزن و عیار درهم و ضرب سکه‌های آلیاژی، کشاند. حاصل آن سقوط ارزش درهم و افزایش سکه‌های تقلبی بود. فتوحات غزنویان  گرچه کیفیت درهم را به طور موقت احیا نمود، اما روند کلی کاهش متوقف نشد. تداوم خروج نقره، بویهیان را به اتکا به نظام اقطاع‌داری (بازگشت به اقتصاد تهاتری) و ضرب دینار سوق داد در حالی‌که این تغییر، بر تشدید نابسامانی‌های مالی افزود.