فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بحرالجواهر فرهنگی است در علم پزشکی کهن از محمّد بن یوسف هروی که در اواسط قرن دهم هجری تألیف شده است. این فرهنگ آمیزه‌ای از دو زبان عربی و فارسی است و شامل مباحث و مواردی است که با دانش پزشکی پیوند دارد. این کتاب دارای ۵۹۲۶ مدخل است و از نظر گستردگی و تنوّع مطالب و تعریف‌های مفصّل می‌توان آن را نوعی دانشنامۀ مختصر پزشکی قلمداد کرد و جزو اوّلین دانشنامه‌‌ها در این زمینه برشمرد. این کتاب ویژگی‌‌های حائز اهمیّتی دارد و در بسیاری از کتاب‌ها و مقالات، به‌عنوانِ منبعی موثّق، مورد استفادۀ نویسندگان و پژوهشگران قرار گرفته امّا علی‌رغم این اقبال، تاکنون تصحیح منقّحی از آن صورت نگرفته و ویژگی‌های محتوایی و فواید زبانی آن مغفول مانده‌ است. مهم‌ترین ویژگی‌های بحرالجواهر عبارت است از: اعتبار بخشیدن به تعاریف با استناد به ده‌‌ها کتاب معتبر پزشکی و گاه غیرپزشکی؛ نقل آراء و اقوال اطبّا و دانشمندان؛ بهره بردن از فرهنگ‌های معتبر عربی و فارسی؛ استشهاد به ابیات، آیات و احادیث و امثله؛ نگرش انتقادی به نظریات و آراء اطبّا و حکما و ضبط آن‌ها؛ کاربرد لغات گویشی هروی؛ آوردن معادل‌‌های فارسیِ شاذ و کمیاب، ترکیبات بدیع، گونه‌های دیگر لغات، صورت‌های معرّب و افعال بسیط و مرکّب نادر. این پژوهش سعی دارد ویژگی‌های محتوایی و فواید زبانی بخش فارسی این اثر را، به‌عنوانِ یک متن علمی کهن فارسی از قرن دهم هجری، بررسی و نکات تازه‌ای را دربارۀ جنبه‌های ناشناختۀ آن ارائه کند.