فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خواجه‏مرجان یکی از امرای اواخر دوره ایلخانی است، که به خدمت امیر حسن جلایری درآمد و در نتیجه نزاع‏ میان مدعیان محلی بر سر قدرت، نقش مهمی در تثبیت حاکمیت جلایریان در بغداد ایفا کرد. اما در زمان سلطان اویس(776ـ 757ق) و در غیاب وی، به طور ناگهانی در بغداد شورش و علیه سلطان ولینعمت خویش اعلان جنگ نمود(766ـ 765ق). تحقیق حاضر با تکیه بر منابع تاریخی، ادبی و ‏مطالعات سکه‏شناسی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش است، که دلایل شورش خواجه‏مرجان در بغداد علیه دولت ولینعمت خویش چه بود؟ تحلیل‏ها بر این اساس استوار است، که در زمینه عوامل داخلی شورش خواجه‏مرجان در بستر خلاء قدرت و تداوم بی‏ثباتی سیاسی ناشی از تجزیه حکومت متمرکز ایلخانان در درازمدت رخ داد. همچنین تأثیر الگوی حکومت‏داری جلایریان مبتنی بر قاعده سیورغال و رسم تحمیل عوارض مالیاتی بر اموال وقفی را نباید از نظر دور داشت. مهمتر آنکه در زمینه عوامل خارجی باید به نقش و دخالت مملوکان مصر اشاره کرد. در بُعد سیاسی مملوکان تشکیل یک دولت وابسته در بغداد را دنبال می‏کردند و در بُعد مذهبی شورش خواجه‏مرجان به واسطه دخالت آنان دارای ماهیت دینی با هدف احیای خلافت در بغداد بوده است.