فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در طول تاریخ، قزوین و نواحی اطراف آن به سبب برخورداری از شرایط سه‌گانه جغرافیایی اقلیمی (کوهستان، شهر و دشت) و به‌واسطه استقرار در شاه‌راه شرق غرب و شمال جنوب ایران و محل تلاقی راه‌های ارتباطی همواره مورد هدف مهاجرت و آمد و شد گروه‌های مختلف اجتماعی اقتصادی بوده‌است. در سده‌های چهارم و پنجم، تحولات تاریخی سرزمین‌های شرق خلافت اسلامی بر بستر این موقعیت جغرافیایی اقلیمی، سبب شد علاوه بر کوه‌نشینان و شهرنشینان این منطقه، شاهد حضور صحراگردان ترک نیز باشد. این مساله به‌تدریج، تغییرات قابل‌توجهی در وضعیت عمومی قزوین ایجاد کرد. بنابراین قزوین عصر سلجوقی از نظر سیاسی و اجتماعی اقتصادی شاهد تعامل و تقابل سه گروه بود: شهرنشینان، کوه نشینان و صحراگردان. با این وصف در مقاله پیش‌رو تلاش بر آن است تا ضمن بررسی این تعامل و تقابل، به این پرسش اصلی پاسخ داده شود که مناسبات این سه گروه با یکدیگر چگونه بود و چه تأثیری بر فضای عمومی شهر داشت. یافته‌های پژوهش نشان‌می‌دهد مناسبات کوه‌نشینان با شهرنشینان و صحراگردان بیشتر تقابلی و مناسبات مردم شهرنشین و صحراگردان بیشتر تعاملی بوده‌است و این تعامل‌ها و تقابل‌ها هر کدام پیامدهای مثبت و منفی قابل‌توجه‌ای برای شهر به‌همراه داشت.