فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دهه‌های پایانی سدۀ هجدهم میلادی، کوشش کارگزاران کمپانی هند شرقی بریتانیا برای یادگیری زبان فارسی به قصد تثبیت تسلط بر هند، زمینۀ شکوفایی مطالعات ایرانی را در حوزه‌های زبان و ادبیات فارسی، نسخه‌پژوهی و تاریخ فراهم کرد. این مقاله به تحلیل محتوای دو عنوان از نخستین نشریات شرق‌شناسی، که بیش از یک‌سوم مطالب آنها به مقولۀ زبان و ادبیات فارسی اختصاص دارد، یعنی جنگ آسیایی (سه دوره، 1785-1788م، کلکته) و جنگ جدید آسیایی (یک دوره، 1789م، کلکته) به سرویراستاری فرانسیس گلادوین پرداخته است. به این منظور، با گردآوری آرشیو دو نشریه و بررسی دقیق محتوای مربوط به مطالعات ایرانی آنها، انگیزۀ تأسیس جنگ آسیایی و چگونگی گزینش، ترجمه و شرح آثار نویسندگان ایرانی و فارسی‌نویسان هندی تحلیل شده است. در ادامه، به روند شکل‌گیری نخستین آثار تحقیقی در جنگ جدید آسیایی و تأثیر دو نشریه بر آشنایی بریتانیایی‌ها با زبان و ادبیات فارسی پرداخته‌ایم. اسناد و مکاتبات مربوط به دو نشریه نشان می‌دهد که با وجود استقبال از آنها در هند و اروپا، آغاز کوشش‌ کمپانی برای فروکاستن جایگاه فارسی، زبان اداری و ادبی حکومت گورکانی، زمینۀ تعطیلی دو نشریه را فراهم آورد و موجب کاهش تمایل شرق‌شناسان به مطالعات زبان و ادبیات فارسی گردید. اما موج ترجمه و اقتباس از آثار فارسی که به یاری این نشریات در محافل ادبی بریتانیا به راه افتاد مطالعات زبان و ادبیات فارسی را در سدۀ نوزدهم میلادی رونق بخشید.