فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 با کشته شدن خلیفه سوم در سال 35 هجری، بنی‌امیه در کنار شماری از صحابه با طرح خونخواهی وی، در نخستین واکنش به این ماجرا، با راه‌اندازی نزاع و جنگ داخلی، زمینه‌های شکل‌گیری «جریان عثمانیه» را بوجود آوردند. این جریان، علی (ع) را در خونخواهی خلیفه سوم مقصر می‌دانست و خلافتِ پس از پیامبر (ص) را تنها درباره سه خلیفه نخست می‌پذیرفت. تلاش‌های امویان برای به حاشیه بردن فضایل علی (ع) از طریق شبکه راویانش، در نهادینه کردن این اندیشه موثر بود و بعدها مبارزات سیاسی عباسیان – برای پررنگ‌تر کردن نقش عباس عموی پیامبر نسبت به ابوطالب (ع) پدر علی (ع) - با علویان، در ماندگاری این نظریه نقش بسزایی داشت. پس از سقوط امویان و برآمدن عباسیان، تلاش‌های احمد بن حنبل (164-241 ق) در طرح اندیشه تربیع یعنی پذیرش امام علی (ع) به‌عنوان خلیفه چهارم، گامی اساسی در ایجاد وحدت اسلامی بود. پژوهش حاضر قصد دارد  پاسخ این پرسش را بیابد که:زمینه‌های ابعاد مختلف اندیشه تربیع در بینش ابن حنبل چه بود؟ دستاوردهای پژوهشی نشان می‌دهد که ابن حنبل با در نظر داشتن فضای دوستی اهل‌بیت (ع) در سده سوم، در پی پاسخگویی به دل‌بستگی‌های فکری عصر خود، و برای پایان دادن به تنش‌های کلامی به بسط نظریه تربیع کمک کرد. این پژوهش بر پایه نگره «تناسب حاکمیت و باور سازی مذهبی» واکاوی تحولات حدیث‌گرایی در سده سوم، به واکاوی اندیشه تربیع در بینش احمد بن حنبل با روش توصیف و تحلیل داده‌های تاریخی و حدیثی در این قرن می‌پردازد.