مفهوم، مولفهها، چارچوب و مدل مفهومی سواد آیندهها (مرور نظامند)
نویسندگان
1 دانشیارگروه آیندهپژوهی،دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)،قزوین،ایران
2 دانشیارگروه آیندهپژوهی،دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)،قزوین،ایران
3 دانشجوی دکتری آیندهپژوهی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
4 استاد گروه آیندهپژوهی ،دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)،قزوین،ایران
5 دانشیارگروه آیندهپژوهی،دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)،قزوین،ایران
doi
10.47176/fsir.2026.1345چکیده
این مطالعه درصدد توصیف مفهوم سواد آیندهها شناسایی عوامل و مولفههای این سواد و ارایه چارچوب و مدل سواد آیندهها است. برای نیل به این هدف روش مرور نظامند (چارچوب پریزما) انتخاب شده و با بررسی بیش از ۱۷۲ مقاله و پالایش آنها و با بهرهگیری از تحلیل مضامین، عبارات مهم از۸۴ مقاله استخراج شد. در ادامه با بررسیهای چند باره مضامین به دست آمده چهار عامل خیال، فراگیری، اندیشه و کاربست شناسایی شد و در ذیل آنها مولفههای سواد آیندهها به همراه نشانگرها از ادبیات موضوعه استخراج شد. سپس چارچوب سواد آیندهها و پس از آن با استفاده از تحلیل معادلات ساختاری تفسیری و وزدهی همزمان مدل سواد آیندهها ارایه شد. که دارای سه سطح میباشد. در سطح اول مولفههای ارتباطات، رویاپردازی و روشهای آینده پژوهی تاثیرگذارترین مولفهها هستند و در سطح دوم مولفههای یادگیری، عاملیت انسانی و خودکارآمدی و سطح سوم را مولفههای تفکر نقاد، آگاهی، برآورد و عدم قطعیت تشکیل میدهند. سپس اهمیت مولفهها نیز با فرایند وزندهی به دست آمد. مدل به دست آمده و وزنهای مولفهها میتواند زیرساختی برای انجام پژوهش بیشتر در حوزه آموزش و ترویج سواد آیندهها باشد.