تحلیل آینده‌محور ریسک در طرح‌های تحقیقاتی: رویکرد سناریونویسی بر مبنای تحلیل ساختاری عوامل کلیدی

نویسندگان

1 دکتری اقتصاد بین الملل، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دکتری اقتصاد مالی و پولی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل ساختاری عوامل مؤثر بر ریسک‌های کلیدی در اجرای طرح‌های تحقیقاتی انجام شده است. با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌پژوهی و ابزارهای تحلیل سیستمی، ابتدا پنج ریسک اصلی شامل: طولانی شدن فرآیند عقد قرارداد، انتظارات بیش از حد کارفرما، طولانی شدن جمع‌آوری داده‌ها، عدم صحت یا کفایت اطلاعات، و ضعف یا قطع همکاری اعضای کلیدی تیم پژوهشی شناسایی گردید. سپس با استخراج ۵۰ عامل اثرگذار از منابع معتبر و گزارش‌های نهادی، ۲۰ عامل کلیدی با بیشترین تأثیر ساختاری بر این ریسک‌ها با استفاده از روش میک مک تحلیل شدند. بر اساس نقشه اثرگذاری–اثرپذیری، سه پیشران اصلی شامل: کیفیت اولیه داده‌ها، زیرساخت ابری داده‌ای، و ثبات نیروی انسانی پژوهشی به‌عنوان عوامل راهبردی شناسایی شدند. سناریونویسی چهارگانه بر اساس این پیشران‌ها، نشان داد که تحقق آینده مطلوب (سناریوی امیدبخش) تنها در صورت ارتقاء هم‌زمان فناوری، داده و منابع انسانی ممکن است. همچنین، خلأهای سیاستی موجود از منظر زیرساختی، نهادی و انسانی بررسی و بسته سیاستی پیشنهادی متشکل از اقدامات فناورانه، انگیزشی و مقررات‌گذاری برای جلوگیری از سناریوهای بحرانی طراحی گردید. یافته‌های این مطالعه می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری پژوهش‌محور و ارتقاء تاب‌آوری نهادی در مدیریت ریسک‌های دانش‌بنیان باشد.