فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسعود میرزا ظل‌السلطان سال‌ها بر ایالات و شهرهای مرکزی و جنوبی ایران حکومت کرد و بیش از ۳۴ سال نیز حاکم مستقل شهر اصفهان بود. او با وجود اینکه بزرگ‌ترین پسر ناصرالدین‌شاه قاجار بود اما بدان علت که مادرش شاهزاده نبود و تبار قاجاری نداشت، از ولایت‌عهدی و سلطنت آینده قاجار محروم شد. به‌همین‌ دلیل شخصیت و رفتاری متفاوت از دیگر شاهزادگان و مقامات در او شکل گرفت. خودشیفتگی و بدگمانی مفرط، زیاده‌روی در کسب قدرت و ثروت، قساوت‌قلب و بی‌رحمی نسبت به انسان‌ها و حیوانات، کینه و حسادت نسبت به برادران، افراط در محو برتری دیگران، تخریب بناها و باغ‌های تاریخی عصر صفوی، و شبیه‌سازی مدل سلطنت در شهر اصفهان از جمله اعمال و رفتار این شاهزاده بوده‌است. در این پژوهش به‌روش توصیفی-تحلیلی و با کاربست نظریه عقدة حقارت آلفرد آدلر، علل و عواملی که موجب چنین شخصیت رفتاری با استفاده از منابع اصلی تاریخ دوره قاجار و با طرح این سؤالات بررسی و تحلیل می‌شود: آیا چنین رفتارها و اقداماتی از جانب ظل‌السلطان به‌علت عقدة حقارت وی ناشی از نرسیدن به ولایت‌عهدی و تخت سلطنت، انجام شده‌است؟ آیا وی به‌خاطر برخورداری از عقدة برتری‌جویی بر دیگران به چنین اعمال و رفتاری دست یازیده‌است؟ یافته‌های این پژوهش نشان‌می‌دهد که محروم شدن ظل‌السلطان از ولایت‌عهدی و تخت سلطنت به‌علت اینکه مادرش نسب والای قاجاری نداشت، باعث شد تا وی دچار عقدة حقارت و به‌دنبال آن عقدة برتری‌جویی گردیده و به‌خاطر داشتن همین کمبود، به چنین اعمال و رفتار افراطی مبادرت ورزیده‌است.