چگونگی تعاملات دوسویه آل مظفر و اهل تصوف

نویسندگان

1 دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام

2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران-ایران

doi
10.22111/jhr.2021.37485.3076
چکیده

از شاخصه‌های برجسته حکومت آل مظفر(713-795ق/1314-1393م) به عنوان یکی از حکومت‌های محلی عصر فترت، بهره‌مندی زیاد از مذهب در رویه‌های سیاسی و رفتارهای حکومتی است. حکام شافعی‌مذهب مظفری، به‌منظور حفظ منافع و کسب مشروعیت، نزدیک‌شدن به گروه‌های مختلف مذهبی(صوفیان، سادات و شیعیان) و بهره‌برداری سیاسی از پایگاه مردمی آنان را مدنظر قرار می‌دادند. به‌واسطه جایگاه مناسب اهل تصوف در قلمرو آل مظفر و علاقه حکام مظفری به این گروه مذهبی و سعی آنان در سازش و مدارا با مشایخ، زمینه ایجاد تعاملات دوسویه بین برخی صوفیان با این حکمرانان مهیا شد.یافته‌های این پژوهش که به روش توصیفی– تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده، مبیین آن است که وجوه مختلف تعامل آل‌مظفر با صوفیان که شامل مواردی چون ابراز ارادت به مشایخ آنها، احداث خانقاه و لحاظ کردن امتیازات اقتصادی برای شیوخ صوفی است که به‌دلایلی چون استفاده از پایگاه اجتماعی آنها برای کسب مشروعیت و مقبولیت، باور احتمالی به کرامات و اعمال‌ خارق-العاده‌ شیوخ صوفی و نیز عدم تمایل رهبران صوفی به مسایل دنیوی و حکومتی صورت می‌‌گرفت. در مقابل، بعضی از شیوخ صوفی با استقبال از عنایت حکام مظفری، برقراری تعاملات حسنه‌ با آنها، انذار و پند دادن به مظفریان و دعای خیر و شفاعت برای آنان و رفع درگیری دو گروه متخاصم، به تأثیرگذاری هرچند اندک بر امور حکومتی آل مظفر و کاهش رنج‌های مردم پرداختند.