فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تورش‌های رفتاری به‌عنوان خطاهای شناختی نظام‌مند و قابل پیش‌بینی، می‌توانند فرایند تصمیم‌گیری مالی را به‌طور معنی‌داری تحت‌تأثیر قرار دهند. مدل پنج‌عاملی بیلارد، بیل و کایزر از چارچوب‌های شناخته‌شده در شناسایی و تبیین این تورش‌ها به‌شمار می‌رود. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر ویژگی‌های شخصیتی سرمایه‌گذاران حقیقی بر تورش‌های رفتاری آنان با استفاده از این مدل بود. جامعه آماری شامل سرمایه‌گذاران حقیقی فعال در بورس اوراق بهادار تهران بوده و داده‌ها از طریق پرسشنامه و با روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی گردآوری شد. حجم نمونه ۲۱۶ نفر و روش تحلیل شامل مدل‌یابی معادلات ساختاری و آزمون‌های ناپارامتریک بود. متغیرهای مطالعه در سه دسته اصلی قرار داشتند: ویژگی‌های شخصیتی، تورش‌های رفتاری (تمایلی، لنگراندازی و گله‌واری)، و شاخص‌های جمعیت‌شناختی (جنسیت، سن، وضعیت تأهل، تحصیلات، درآمد و تجربه). بر مبنای مدل بیلارد، بیل و کایزر، ویژگی‌های شخصیتی بر اساس دو بعد «احتیاط – شتاب‌زدگی» و «اعتمادبه‌نفس – اضطراب» به پنج تیپ ماجراجو، مدگرا، محتاط، فردگرا و متعادل طبقه‌بندی می‌شوند.یافته‌ها نشان دادند که ویژگی‌های شخصیتی اثر معنی‌داری بر بروز تورش‌های رفتاری دارند. به علاوه، مقایسه زوجی تیپ‌های شخصیتی بر حسب هر سه تورش رفتاری حاکی از تفاوت معنی‌دار میان برخی گروه‌ها بود؛ برای مثال، سرمایه‌گذاران مدگرا و محتاط در هر سه تورش رفتاری الگوهای متفاوتی نشان دادند. از منظر جمعیت‌شناختی، تنها متغیرهای جنسیت و تحصیلات بر تورش تمایلی، جنسیت، سن و تجربه بر تورش گله‌واری، و سن بر تورش لنگراندازی اثرگذار بودند. همچنین سه متغیر جنسیت، سن و تحصیلات بر الگوی ویژگی‌های شخصیتی تأثیر معنی‌داری داشتند. نتایج این مطالعه بیانگر آن است که شناخت و تحلیل تورش‌های رفتاری می‌تواند به سرمایه‌گذاران حقیقی و سیاست‌گذاران در کاهش اثرات منفی این خطاهای شناختی و اتخاذ تصمیم‌های منطقی کمک کند. به‌ویژه، مدل پنج‌عاملی بیلارد، بیل و کایزر می‌تواند به‌عنوان ابزاری کارآمد در این مسیر به‌کار گرفته شود.