فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دوره ای که از سقوط صفویان آغاز شد و تا خاتمه سلسله قاجار ادامه یافت با صفات متعددی توصیف گردیده است. ولی شاید بتوان گفت بجز در دوره‌های کوتاهی از این دوران نسبتا طولانی، عدم وجود دولت مرکزی یا ناتوانی آن در ایجاد امنیت و ثبات، بهترین توصیف برای ویژگی حکومت است. شواهد متعددی برای این مدعا می‌توان آورد؛ ولی ناامنی فزاینده در نواحی مختلف کشور شاهد مناسبی است که نشان می‌دهد دولت مرکزی روز به روز ضعیف‌تر می‌گردید. ناحیه شمال شرق ایران در این دوره پدیده‌ای را تجربه می‌نمود که به حملات ترکمنان مشهور است. این حملات از اواخر دوره صفوی کم و بیش با ضعف دولت مرکزی آغاز شد و تا پایان عصر ناصری، متناسب با میزان ضعف و قدرت دولت مرکزی در نوسان بود. سفرنامه‌نویسانی که در این دوره از نواحی شمال شرقی ایران عبور کرده‌اند، به طور معمول به پدیده مذکور اشاره کرده‌ و هریک به شواهدی از ناپایداری اقتصادی در آنجا اشاره نموده‌اند. پژوهش حاضر می‌کوشد با تکیه بر نوشته‌های این سفرنامه‌نویسان، با روش تحلیل کیفی، به این سوال پاسخ دهد که علت ناپایداری حیات اقتصادی شمال‌شرق ایران در دوره زمانی سقوط صفویان تا پایان عصر ناصری چه بود. فرضیه پژوهش آن است که ضعف فزاینده دولت در برقراری امنیت، موجب افزایش حملات و ناپایداری اقتصادی این منطقه گردید.