تأمّلی بر انواع تأثّرات تلمیحیِ شاعرانِ دورۀ بازگشت از شاهنامه
نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور آمل، مازندران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 دانشآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پبام نور، تهران، ایران
doi
10.52547/hlit.2022.221945.1037چکیده
به دلیل اهمیت شاهنامه، اقبال به آن در دورۀ بازگشت ادبی زیاد شد. شاعران این دوره میکوشیدند تا از لحاظ سبکی، مضمونی، بلاغی، زبانی و... شعر خود را به شعر شاعران بزرگ، به ویژه فردوسی شبیه کنند. هدف مقالۀ حاضر، بررسی پنج دیوان از پنج شاعر برجستۀ این دوره/مکتب، یعنی صحبت لاری، فتحعلیخان صبا، قاآنی شیرازی، سروش اصفهانی و داوری شیرازی، از منظر انواع تأثیرپذیری از تلمیحات شاهنامهای است که شامل صور خیال متأثّر یا ساختهشده با اشارات و داستانهای شاهنامهای، مدح و برتری ممدوح بر شاهان و پهلوانان، جادوی مجاورت، عبرت و تنبّه دادن خواننده از داستانهای عبرتبرانگیز شاهنامه، ذکر احوال شخصیِ شاعر با بهرهگیری از داستانهای شاهنامهای، بهرهگیری از اشارات شاهنامهای در مثَل و استفاده از ظرفیتهای داستانی شاهنامه در دعای شریطۀ قصیده میباشد. مقایسۀ بسامد تلمیحات شاهنامهای در دیوان پنج شاعر مذکور در پایان مقاله و در قالب جدول آماری آمده است. در این مقایسه قاآنی بیش از همه و داوری کمتر از دیگران از این نوع تلمیحات بهره برده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی با رویکرد توصیفی انجام شده و نتیجۀ کاوش در دیوان پنج شاعر، نشان میدهد که شاعران مذکور تلمیحات شاهنامهای را با هدف و در قالب بهرهگیریهای گوناگون به کار بردهاند.
